Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie programu naprawy państwa

   Działając z upoważnienia prezesa Rady Ministrów, w odpowiedzi na interpelację pani posłanki Krystyny Cencek, wyjaśniam, co następuje:

   Odpowiadając na pytanie pierwsze, dotyczące mechanizmów państwa, które ˝rząd Jerzego Buzka uważa za ˝popsute˝, formułując swój ˝program naprawczy˝˝, pragnę poinformować, co następuje:

   Podstawową przesłanką programu rządu koalicji AWS-UW jest rozumienie państwa jako wspólnoty politycznej obywateli, czyli instrumentu dla realizacji dobra wspólnego wszystkich obywateli Rzeczypospolitej. Rząd AWS-UW swoją misję rozumie jako usunięcie przeszkód do stworzenia państwa, które będzie służyło dobru wspólnemu obywateli, a nie interesom partykularnych grup nacisku, oligarchii i elit politycznych. Wszystko co w konstrukcji państwa sprzeciwia się temu ideałowi będzie zatem celem aktywności rządu i tak rozumiana jest naprawa ustroju państwa.

   Rzeczpospolita Polska odziedziczyła po półwieczu komunistycznego zniewolenia ustrój, którego głównym celem było zapewnienie władzy monopartii. Zasadniczymi cechami ustroju PRL było zatem upolitycznienie wszystkich dziedzin życia społecznego, skrajna centralizacja i podporządkowanie zarówno życia społecznego, jak i gospodarczego wymogom ideologii komunistycznej i interesom nomenklatury PZPR. W 1989 r. rozpoczął się demontaż systemu komunistycznego i budowa państwa obywatelskiego, prowadzona jednak często niekonsekwentnie, a w 1993 r. wstrzymana. Dlatego właśnie dokończenie naprawy ustroju państwowego rząd koalicji AWS-UW uznaje za jeden ze swoich priorytetów. Pozostaje tu bowiem wciąż wiele do zrobienia i całościowy obraz naprawy możliwy będzie dopiero po dogłębnej analizie stanu państwa, ale już dziś można wymienić kilka obszarów ustroju państwa, w których działanie jest najpilniejsze:

   1. Stworzenie apolitycznej administracji, służącej interesowi publicznemu, a nie interesom partykularnym. Dotąd nie istniały zabezpieczenia przed politycznym obsadzaniem stanowisk w administracji, ostatnio zaś rządy SLD-PSL uczyniły z rekomendacji partyjnej zasadę przy mianowaniu do służby cywilnej, czym zagroziły samej jej istocie. W tym stanie rzeczy celem koalicji AWS-UW jest również oddzielenie władzy politycznej od władzy administracyjnej. Ta pierwsza to strategiczne decyzje dotyczące państwa (gminy itp.), które muszą podejmować politycy odpowiedzialni przed wyborcami, władza administracyjna zaś to decyzje jednostkowe, wymagające dużej wiedzy i kompetencji, podejmowane przez urzędników, których gwarancją niezależności jest ich apartyjność i fachowość.

   2. Dokończenie reformy terytorialnej, której celem jest decentralizacja władzy publicznej w państwie. Dotąd, jak w czasach PRL, decyzje dotyczące wspólnot lokalnych były podejmowane bądź w Warszawie, bądź przez urzędnika odpowiedzialnego bezpośrednio przed innym urzędnikiem rezydującym w Warszawie. Reforma samorządowa roku 1990 była pierwszym krokiem w zakresie decentralizacji państwa, jednak wciąż ogromna część decyzji i pieniędzy publicznych jest w gestii administracji centralnej. Bez wątpienia jest to objaw patologii, która jak najszybciej musi zostać usunięta, co pozwoli na lepsze zaspokajanie potrzeb zbiorowych wspólnot lokalnych oraz oddanie odpowiedzialności za najważniejsze sfery życia codziennego w ręce samych obywateli.

   3. Harmonizacja wielkiego przedsięwzięcia reform społecznych z naprawą ustroju administracyjnego państwa. Dotąd poszczególne segmenty zmian w życiu społeczno-ekonomicznym kraju były widziane oddzielnie, poprzedni rząd nie zainteresował się na przykład, jak przejęcie zarządzania oświatą przez wspólnoty lokalne wpłynie na stan finansów gmin. Stojąca przed nami zmiana systemu ubezpieczeń społecznych i systemu ochrony zdrowia wymaga, by ustrój państwa współgrał z przyjętymi rozwiązaniami w sferze urządzeń społecznych.

   4. Przede wszystkim jednak cały aparat państwowy wymaga uporządkowania. Dotychczasowy chaos organizacyjny zarówno na poziomie kompetencyjnym, jak i finansowym stanowi poważną przeszkodę we wprowadzeniu dalszych etapów reform społecznych, jak również zwiększa koszty finansowania administracji, obniża jakość obsługi obywateli. Uporządkowanie administracji publicznej jest więc palącą potrzebą państwową, niezależną od czynników natury politycznej.

   Odpowiadając na pytanie drugie, dotyczące instrumentów prawnych, którymi rząd zamierza realizować zobowiązania złożone w exposé prezesa Rady Ministrów, pragnę wyrazić przekonanie, że żadne ponadstandardowe instrumenty prawne nie wydają się tu być konieczne. Rząd z dużym zadowoleniem przyjął poprawki do Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej, które pozwolą usprawnić proces legislacyjny. Ze swej strony rząd albo już dysponuje ustawami, albo pracuje nad projektami ustaw bądź nowelizacji obejmującymi wszystkie z 44 zobowiązań wymienionych w interpelacji pani poseł Cencek. Projekty rządowe są i będą sukcesywnie przesyłane pod obrady Wysokiej Izby.

   Rząd, zdając sobie sprawę z ogromu zadań, jakie przed nim stoją, powołał również pełnomocników, którzy zajmą się węzłowymi elementami reform społecznych, ustrojowych i kwestiami polityki prorodzinnej.

   Odpowiadając na pytanie trzecie, dotyczące harmonogramu i źródeł finansowania celów wskazanych w programie rządu, informuję, że priorytetowo traktowane są sprawy reformy ustroju państwa i systemu ubezpieczeń społecznych oraz ochrony zdrowia. Na posiedzeniu w dniu 23 grudnia 1997 r. Rada Ministrów przyjęła harmonogram postępowania przy wprowadzaniu reformy ustrojowej państwa. Wkrótce zostaną również przyjęte ustalenia dotyczące reformy ubezpieczeń społecznych.

   Wizja odbudowy państwa obywatelskiego, i wynikające z niej zobowiązania podjęte przez rząd koalicji AWS-UW, wiąże się również z porządkowaniem finansów publicznych. Oznacza to, że wspomniane reformy nie przebiegają w oderwaniu od systemu finansowego państwa, ale współkształtują go. Na przykład reforma administracji publicznej w roku 1998 przyniesie wydatki z budżetu państwa, które zostaną pokryte przede wszystkim z budżetu Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, z rezerwy Rady Ministrów i środków pomocowych, ale już w roku następnym działalność samorządowych powiatów przyniesie decentralizację obiegu pieniądza publicznego i jego oszczędność. Tak więc zadania stojące przed rządem AWS-UW należy rozumieć nie jako realizowanie jakichś interesów, wymagające stałego finansowania, lecz jako inwestycje, które usprawnią zarządzanie pieniądzem publicznym. Niektóre z tych inwestycji mogą zostać poczynione już w roku 1998 w ramach budżetu przygotowanego przez ministra finansów, opartego na projektach przygotowanych przez ugrupowania dziś znajdujące się w opozycji, ale większość musi zostać odłożona do roku 1999, kiedy obowiązywać będzie ustawa budżetowa realizująca założenia rządu AWS-UW.

   Odpowiadając na pytanie czwarte o sposoby włączenia w budowę Polski godnej XXI w. również tych, którzy nie poparli ugrupowań tworzących koalicję rządową, pragnę poinformować, że mechanizmy takiej współpracy są wpisane w program rządu AWS-UW. Przede wszystkim decentralizacja doprowadzić ma do stanu, kiedy Polskę buduje się nie tylko w Warszawie, ale przede wszystkim w miastach, miasteczkach i gminach Rzeczypospolitej. Decentralizacja zapewnia udział we władzy publicznej również tym, którzy przegrali wybory parlamentarne. Utworzenie samorządowego powiatu i dużego województwa ze znaczącą rolą ciała reprezentującego obywateli oznaczać może więcej władzy dla obywateli, w tym również tych, którzy nie popierają rządu.

   Wierzę, że rząd w tej sprawie, jak również we wszystkich istotnych sprawach dotyczących celów wspólnych wszystkim Polakom, może liczyć na współpracę odpowiedzialnej opozycji parlamentarnej, która w ustroju demokratycznym jest najistotniejszą instytucją współpracy rządzącej większości z mniejszością, którą obywatele odsunęli od władzy.

   Rząd stawia sobie również za cel wzmocnienie partnerstwa społecznego ze związkami zawodowymi i organizacjami pracodawców, co przyjmie kształt nowych rozwiązań prawnych dla Komisji Trójstronnej. Partnerstwo społeczne zawiera w sobie również aspekt współpracy z tymi, którzy co prawda nie popierają całościowo polityki rządu, ale chcą z nim współdziałać dla dobra poszczególnych grup społecznych i interesu publicznego. Partnerstwo oznacza również współpracę z innymi organizacjami pozarządowymi, dotąd zaniedbywanymi, które powinny mieć możliwość uczestniczenia w realizacji interesu publicznego, nawet jeżeli nie popierają polityki rządu.

   Sekretarz stanu

   Michał Kulesza

   Warszawa, dnia 13 stycznia 1998 r.