Odpowiedź na interpelację w sprawie działań osłonowych łagodzących skutki podwyżek cen energii
  W związku z pismem nr SPS-0202-275/98 przedstawiam odpowiedź na interpelację pana posła Ryszarda Brejzy w sprawie działań osłonowych łagodzących skutki podwyżek cen energii, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:
  Na wstępie pragnę poinformować, że zgodnie z ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (DzU nr 54, poz. 348), pierwszym etapem realizacji programu uwalniania cen nośników energetycznych jest odejście od ustalania cen urzędowych energii cieplnej, dostarczanej na cele bytowe. Równolegle w drodze zmiany rozporządzenia ministra finansów z dnia 21 listopada 1997 r. w sprawie ustalenia taryf dla ciepła wprowadzony został maksymalny wskaźnik wzrostu cen energii cieplnej dla gospodarstw domowych w wysokości 60%. Przeprowadzony przez Ministerstwo Finansów monitoring ustalania taryf dla ciepła wskazuje, że na rynku działa ok. 300 sprzedawców ciepła, u których ceny dotychczas stosowane przewyższyły o ponad 30% stosowane w rozliczeniach z gospodarstwami domowymi ceny urzędowe. Sprzedawcy ci dostarczają ciepło do ok. 5% gospodarstw domowych ogrzewanych systemem scentralizowanych dostaw ciepła, co w odniesieniu do całości zasobów mieszkaniowych w kraju stanowi ok. 1,5%. Wyjaśniam także, że uwolnienie cen energii elektrycznej i gazu przewiduje się z dniem 1 stycznia 1999 r. W związku z odejściem z dniem 1 stycznia br. od urzędowego ustalania cen energii cieplnej rząd podjął działania na rzecz ochrony budżetów gospodarstw domowych o najniższych dochodach oraz obniżenia kosztów dostawy ciepła na cele bytowe, a co za tym idzie - ograniczenia wydatków gospodarstw domowych na energię cieplną.
  I. Działania rządu bezpośrednio łagodzące wzrost obciążeń gospodarstw domowych w związku z podwyżkami cen energii cieplnej. Podjęto je w ramach obowiązujących przepisów prawnych w zakresie świadczeń socjalnych i obejmują:
  1. Przeznaczenie w budżecie państwa środków na dotacje celowe dla gmin, na dofinansowanie wypłat dodatków mieszkaniowych w wysokości 497 331 000 zł, tj. o ok. 47% wyższej, w stosunku do kwot wydatków przeniesionych do budżetów wojewodów na ten cel w 1997 r. Jednocześnie jest to kwota o 53% wyższa w stosunku do faktycznego wykorzystania środków budżetu państwa na ten cel przez gminy w 1997 r.
  2. Przeznaczenie dodatkowych środków w wysokości 70 mln zł na specjalne zasiłki okresowe dla osób, które mogłyby szczególnie dotkliwie odczuć skutki uwolnienia cen energii cieplnej.
  3. Zwiększenie o 20 mln zł środków przeznaczonych z budżetu państwa na dożywianie dzieci w szkołach.
  II. Działania mające na celu obniżenie kosztów dostawy ciepła na cele bytowe, a co za tym idzie - zmniejszenie wydatków gospodarstw domowych z tego tytułu:
  1. Stworzenie linii preferencyjnych kredytów na finansowanie w 1998 r. remontu lub modernizacji lokalnej sieci ciepłowniczej i zasilającego ją lokalnego źródła ciepła - w drodze nowelizacji rozporządzenia ministra finansów z dnia 12 czerwca 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu udzielania kredytów oraz pożyczek ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego oraz niektórych wymagań dotyczących projektowania mieszkań finansowanych przy udziale tych środków. Rozporządzenie to zostało podpisane przez ministra finansów w dniu 12 marca 1998 r. i zostało opublikowane w DzU nr 34, poz. 190. Według rozporządzenia właściciele i zarządcy lokalnych źródeł ciepła będą mogli uzyskać z Banku Gospodarstwa Krajowego, ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego preferencyjny kredyt na sfinansowanie kosztów remontów i modernizacji nieefektywnych kotłowni.
  2. Przygotowanie projektu ustawy o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych - projekt tej ustawy przyjęty został w dniu 5 marca br. przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, a w dniu 17 marca br. - przez Radę Ministrów. Opracowany projekt ustawy ma na celu wywołanie szerokiego zainteresowania działaniami na rzecz obniżenia energochłonności gospodarki mieszkaniowej, w rezultacie których powinno nastąpić obniżenie opłat za energię dostarczaną do budynków mieszkalnych na potrzeby ogrzewania i podgrzania wody użytkowej.
  III. Działania mające na celu ograniczenie wzrostu cen energii cieplnej:
  1. Przeprowadzanie przez izby skarbowe oraz urzędy kontroli skarbowej kontroli u producentów i dystrybutorów energii cieplnej stosujących wysokie ceny. Kontrola obejmuje prawidłowość przestrzegania przepisów rozporządzenia ministra finansów w sprawie zasad kwalifikowania ceny umownej jako ceny rażąco wysokiej oraz przepisów rozporządzenia ministra finansów w sprawie ustalenia taryf dla ciepła. Izby skarbowe będą również monitorowały poziom cen, ich rozpiętość i zasadność stosowania w poszczególnych województwach.
  2. Minister finansów zwrócił się z prośbą do prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o podjęcie działań wynikających z przepisów ustawy z dnia 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym, tj. podjęcia stosownych kroków wobec producentów ciepła, którzy na lokalnych rynkach wykorzystują swoją pozycję monopolistyczną.
  3. Minister finansów zwrócił się do wojewodów, aby w związku z artykułem 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne w pierwszej kolejności podjęli radykalne działania w celu obniżenia kosztów wytworzenia i dystrybucji energii cieplnej, gdyż do tej pory skutkami wysokich kosztów obciążany był przede wszystkim budżet państwa, jednakże po odejściu od dotacji skutkami tymi obciążeni zostają odbiorcy finalni (gospodarstwa domowe).
  Efekty działań ujętych w pkt. II i III będą, jak pan poseł słusznie zauważa, odczuwalne po pewnym okresie czasu, dlatego bezpośrednio po uwolnieniu cen ciepła istotne są zwłaszcza działania ochraniające budżety gospodarstw domowych.
  Podstawowym instrumentem łagodzenia skutków uwolnienia cen ciepła jest system dodatków mieszkaniowych, które mają ściśle określone kryteria, wg których kwalifikowane są wszystkie osoby i rodziny. Opłaty za energię cieplną - na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 listopada 1994 r. (DzU nr 119, poz. 570 z późn. zm.), stanowiącego akt wykonawczy do ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych (DzU nr 105, poz. 509 z późn. zm.) - są jednym z wydatków mieszkaniowych przyjętych dla celów obliczenia dodatku mieszkaniowego. Określona ustawowo formuła obliczania wysokości należnego dodatku mieszkaniowego wskazuje, że skutki finansowe uwolnienia cen za centralne ogrzewanie i ciepłą wodę, dostarczane na cele bytowe, w przypadku gospodarstw domowych o niższych dochodach - nie przekraczających 150% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 100% tej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym - zostaną rekompensowane dodatkiem mieszkaniowym. Wzrost wydatków z tytułu opłat za ciepło spowoduje bowiem odpowiednie podwyższenie dodatku mieszkaniowego.
  Dokonana nowelizacja wymienionej ustawy, która weszła w życie w dniu 24 października 1997 r., doprowadziła do znacznego rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do otrzymania dodatku mieszkaniowego. Prawo to uzyskały osoby zajmujące lokal bez tytułu prawnego, jednak uprawnione do lokalu zamiennego lub socjalnego. Zmieniono również na korzyść gospodarstw domowych kryteria przyznawania dodatku mieszkaniowego z tytułu powierzchni mieszkania, w tym:
  - podwyższono normatyw powierzchni użytkowej o 5 m2 na każdą osobę powyżej 6 osób w gospodarstwie domowym,
  - dopuszczono możliwość przekroczenia normatywów powierzchni użytkowej mieszkania do 50% w budynkach wybudowanych przed końcem 1945 r.,
  - zniesiono górną granicę 70 m2 pow. użytkowej dla właścicieli domów jednorodzinnych.
  W ubiegłym roku środki z budżetu państwa pokryły w 100% zapotrzebowanie gmin na dofinansowanie wypłaty dodatków mieszkaniowych.
  Analiza przeprowadzonego przez Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast monitoringu oddziaływania systemu dodatków mieszkaniowych na łagodzenie skutków uwolnienia cen energii cieplnej wskaże na ewentualną potrzebę nowelizacji ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych w kierunku złagodzenia kryteriów uprawniających do przyznania tych dodatków.
  Dodatkowe wsparcie dla rodzin stanowią - obok dodatków mieszkaniowych - świadczenia pomocy społecznej, a zwłaszcza specjalne zasiłki okresowe. Będą one przyznawane osobom i rodzinom nie spełniającym ustalonego w ustawie kryterium dochodowego, m.in. tym, którym przyznano dodatki mieszkaniowe tuż przed podwyżkami cen energii, w wysokości nie uwzględniającej tych podwyżek. Nie bez znaczenia jest też podejmowanie w ośrodkach pomocy społecznej akcji uświadamiania osób i rodzin o konieczności i sposobach oszczędzania energii cieplnej.
  Dodatkowa kwota w budżecie państwa przeznaczona na wypłatę specjalnych zasiłków okresowych (70 mln zł) jest wynikiem kompromisu między potrzebami pomocy społecznej w tym zakresie a możliwościami budżetowymi państwa. Należy zaznaczyć, że zapotrzebowanie całej sfery społecznej na środki finansowe jest tak duże, że nie jest możliwe pełne zabezpieczenie potrzeb finansowych pomocy społecznej. W związku z faktem ograniczenia środków finansowych, z inicjatywy ministerstwa pracy zostały opracowane przez gminy i przekazane do wojewódzkich zespołów pomocy społecznej lokalne programy osłonowe. Oszacowane przez gminy potrzeby przekraczają kwotę 70 mln zł przewidzianą na wypłatę specjalnych zasiłków okresowych. Dlatego programy miały głównie na celu optymalny podział środków finansowych na te zasiłki pomiędzy województwa przy aktywnym udziale gmin w procesie tego podziału. Gminy są bowiem najlepiej zorientowane w sytuacji materialnej rodzin na swoim terenie i wpływie podwyżek cen energii cieplnej na tę sytuację. W programach gminy uwzględniały nie tylko liczbę osób potrzebujących wsparcia finansowego, ale także przedstawiały przedsięwzięcia mające na celu obniżenie kosztów wytwarzania energii cieplnej i zmniejszenie wydatków gospodarstw domowych. Programy jednocześnie wykorzystane zostaną na szczeblu wojewódzkim do podziału środków finansowych na poszczególne gminy.
  Decyzją ministra finansów z dnia 27 stycznia br. na wniosek ministra pracy i polityki socjalnej uruchomiona została kwota 12 mln zł jako zaliczka z kwoty 70 mln zł na wypłaty specjalnych zasiłków okresowych z pomocy społecznej. Ministerstwo pracy dysponuje już pierwszymi danymi statystycznymi z realizacji wypłat tych zasiłków. W okresie styczeń-luty specjalne zasiłki okresowe w związku ze wzrostem cen energii cieplnej wypłacane były w 46 województwach. Ogólna liczba rodzin objętych tą formą pomocy wynosiła 12 281, a liczba osób w tych rodzinach - 46 484. Ogólna kwota wypłaconych specjalnych zasiłków okresowych wyniosła 1 687 135 zł, co stanowi 14,1% przekazanej województwom zaliczki na wypłatę tych zasiłków. Ośrodki województwa bydgoskiego otrzymały z ww. zaliczki 342 600 zł. Z tej kwoty do końca lutego wypłacono specjalne zasiłki okresowe dla 48 rodzin na kwotę 6235 zł, co stanowi 1,8% przyznanej zaliczki.
  W trzech województwach: gdańskim, poznańskim i włocławskim nie rozpoczęto jeszcze wypłaty specjalnych zasiłków okresowych. Największa liczba rodzin została objęta tą formą pomocy w następujących województwach:
  wałbrzyskim - 2592 rodziny na kwotę 117 200 zł,
  chełmskim - 1316 rodzin na kwotę 117 413 zł,
  krośnieńskim - 672 rodziny na kwotę 89 718 zł,
  warszawskim - 624 rodziny na kwotę 188 779 zł,
  tarnobrzeskim - 462 rodziny na kwotę 66 973 zł.
  Średnia wysokość specjalnego zasiłku okresowego wyniosła w omawianym okresie 109 zł. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że równolegle gminy ze swoich budżetów wypłacają specjalne zasiłki celowe. Ten rodzaj świadczenia wypłacono w okresie styczeń-luty br. dla 4160 rodzin na kwotę 820 476 zł, co stanowi 32,7% środków ogółem (tj. z budżetu państwa i z budżetów gmin) wykorzystanych na specjalne zasiłki okresowe i specjalne zasiłki celowe w związku ze wzrostem cen energii cieplnej.
  W br. rozszerzono ponadto udzielanie pomocy w postaci dożywiania dzieci. Dożywianiem objęci są uczniowie w szkołach podstawowych oraz - w uzasadnionych przypadkach - w szkołach ponadpodstawowych. Przyznanie pomocy w formie posiłku następuje na wniosek rodziców, opiekunów dziecka, pracownika socjalnego, dyrektora szkoły, do której uczęszcza dziecko, lub innej osoby, która zgłosi dziecko wymagające tego rodzaju pomocy. Posiłki są bezpłatne, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 200% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustalonego w ustawie o pomocy społecznej.
  Podjęte działania osłonowe wobec osób i rodzin, które najbardziej odczuły podwyżki cen energii cieplnej, wraz z działaniami na rzecz obniżenia kosztów dostawy ciepła na cele bytowe oraz ograniczenia wzrostu cen energii cieplnej, powinny w efekcie złagodzić skutki podwyżek cen energii cieplnej. Dopiero po upływie pewnego okresu czasu, poprzez faktyczne wypłaty świadczeń, można będzie zweryfikować dokonane szacunki dotyczące potrzeb finansowych gmin na działania osłonowe.
  Sekretarz stanu
  Janusz Gałęziak
  Warszawa, dnia 8 kwietnia 1998 r.
- Interpelacja w sprawie konkursu ofert na zawieranie przez kasy chorych umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych na przykładzie praktyk Wielkopolskiej Regionalnej Kasy Chorych
- Odpowiedź na interpelację w sprawie problemów związanych z podziałem administracyjnym państwa
- Interpelacja w sprawie nasilenia zjawiska zatrudniania na czarno pracowników z WNP przez polskich przedsiębiorców
- Interpelacja w sprawie katastrofalnej sytuacji w służbie zdrowia na przykładzie Zakopanego
- Interpelacja w sprawie urlopów macierzyńskich