Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie polityki interwencyjnej państwa na rynku rolno-spożywczym

   Stosownie do pisma znak SPS-0202-2445/99 z września br. przedstawiam odpowiedź na interpelację posła Jana Kulasa w sprawie polityki interwencyjnej państwa na rynku rolno-spożywczym.

   Agencja Rynku Rolnego, realizator interwencyjnej polityki państwa na rynku rolno-spożywczym, w bieżącym roku prowadzi działania interwencyjne w oparciu o ˝Roczny program działań interwencyjnych ARR na 1999 r.˝, zatwierdzony przez Radę Ministrów uchwałą nr 54/99 z dnia 15 czerwca 1999 r., uwzględniający zasady działań interwencyjnych zapisane w ˝Protokole ustaleń zawartym w dniu 29 maja 1999 r. pomiędzy stroną rządową i stroną związkową˝.

   Przebieg działań interwencyjnych na poszczególnych rynkach do dnia 1 września 1999 r. przedstawiał się następująco:

   Rynek zbóż. W celu stabilizacji rynku oraz konieczności ochrony dochodów producentów zbóż, a także stopniowego dostosowywania do rozwiązań stosowanych w UE w programie zaproponowano nową formę interwencji na rynku zbóż, polegającą na bezpośrednim wspieraniu producentów w postaci dopłat do sprzedanych przedsiębiorcom zbóż, posiadającym stosowne umowy z ARR.

   Skup zbóż (pszenicy i żyta) realizowany jest przez przedsiębiorców za środki pochodzące z preferencyjnych kredytów skupowych z zastosowaniem bezpośrednich dopłat ARR dla producentów. W systemie tym program przewiduje objęcie dopłatami bezpośrednimi 3 mln ton zbóż, w tym: 2,5 mln ton pszenicy oraz 0,5 mln ton żyta. Wybór przedsiębiorców na skup zbóż w omawianym systemie interwencji odbywał się w trybie ciągłym, tzn. przedsiębiorcy składali oferty, które na bieżąco były rozpatrywane. Z wybranymi przedsiębiorcami oddziały terenowe ARR na bieżąco podpisywały umowy na skup zbóż z zastosowaniem bezpośrednich dopłat ARR dla producentów. Agencja, chcąc uniknąć blokowania przez przedsiębiorców limitów skupu zbóż (a tym samym dopłat dla rolników), w przyjętym w bieżącym roku systemie interwencji, w zawieranych umowach zobowiązała przedsiębiorców do przedłożenia umów kredytowych do 20 sierpnia br. Termin ten został przedłużony do 30 września br., natomiast w ramach nowo zawieranych umów do 10 października br. agencja na bieżąco rozpatruje możliwość zagospodarowania niewykorzystanych limitów na skup zbóż w obowiązującym systemie interwencji.

   W ramach tego systemu przedsiębiorcy zobowiązani są do stosowania w skupie zbóż cen rynkowych nie niższych niż minimalne przyjęte na 1999 r., tj.:

   - dla pszenicy - 450 zł/tonę,

   - dla żyta - 320 zł/tonę,

   przy parametrach jakościowych określonych przez agencję.

   Wysokość dopłat bezpośrednich dla producentów zbóż uzależniona jest od miesiąca dokonania ich sprzedaży przez producenta i wynosi:

sierpień wrzesień paŸdziernik

pszenica (zł/t) 60 70 90

żyto (zł/t) 40 55 70

   Dopłaty udzielane są producentom, którzy dokonują sprzedaży zbóż przedsiębiorcom posiadającym stosowne umowy z ARR. Należne rolnikom dopłaty do sprzedaży zboża (pszenicy i żyta) wypłacane są przez agencję za pośrednictwem wybranych w drodze przetargu banków.

   W celu zachęcenia przedsiębiorców do udziału w nowym systemie interwencji wprowadzono dodatkowe obniżenie preferencyjnych kredytów skupowych z zastosowaniem miesięcznej gradacji oprocentowania kredytów (5% w sierpniu, 6% we wrześniu, 7% w październiku).

   Na dzień 1 października br. skup w systemie dopłat bezpośrednich ARR dla producentów realizowało 342 przedsiębiorców w 479 magazynach. Przedsiębiorcy ci skupili łącznie ok. 791,7 tys. ton zbóż, z czego ok. 766,8 tys. ton stanowiła pszenica, zaś 24,9 tys. ton żyto. Na dzień 5 października br. skup realizowało 599 przedsiębiorców w 870 magazynach. Przedsiębiorcy ci skupili łącznie 1622 tys. ton zbóż, w tym ok. 1549,5 tys. ton stanowiła pszenica, zaś 72,5 tys. ton żyto.

   W drugiej formie interwencji na rynku zbóż prowadzone są zakupy bezpośrednie żyta konsumpcyjnego za środki ARR z jednoczesnym zastosowaniem dopłat dla producentów.

   Ponieważ przedsiębiorcy wykazali małe zainteresowanie zakupem żyta w systemie z dopłatą ARR dla producentów, Rada Ministrów uchwałą nr 58/99 z dnia 27 lipca br. upoważniła agencję do zakupu 330 tys. ton żyta w cenie 320 zł/tonę. W ramach realizacji tego zakupu ARR udziela także dopłat bezpośrednich dla producentów żyta na zasadach przyjętych dla skupu zbóż realizowanego przez przedsiębiorców za środki pochodzące z preferencyjnych kredytów skupowych. Zakup żyta na rzecz ARR rozpoczął się 6 sierpnia br. Do dokonania tego zakupu wybrani zostali w drodze przetargów publicznych przedsiębiorcy, z którymi ARR podpisała stosowne umowy. Do dnia 1 września br. skup żyta za środki agencji prowadziło 116 przedsiębiorców w 164 magazynach. Przedsiębiorcy ci łącznie skupili 257,2 tys. ton żyta. Do dnia 5 października br. skup żyta za środki agencji prowadziło 123 przedsiębiorców w 173 magazynach. Przedsiębiorcy ci łącznie skupili 298,4 tys. ton żyta.

   Na realizację tego zadania agencja przeznaczyła środki przewidziane w ˝Rocznym programie działań interwencyjnych ARR na 1999 r.˝ na bezpośrednie zakupy oraz składowanie pszenicy i żyta, które miały być prowadzone w okresie listopad-grudzień br.

   Agencja dokonuje należnych rolnikom wypłat za pośrednictwem sieci placówek operacyjnych banków zgrupowanych w: BGŻ SA Warszawa, PKO BP Warszawa, BUG SA Warszawa i WBK SA Poznań.

   Na dzień 1 września br. ARR przekazała do banków kwotę 10 963,8 tys. zł przeznaczoną na dopłaty dla rolników za sprzedane zboże, w tym dopłaty do sprzedanej pszenicy stanowią 8651,2 tys. zł, zaś żyta - 2312,6 tys. zł. Na dzień 5 października br. ARR przekazała do banków kwotę 86 144,5 tys. zł przeznaczoną na dopłaty dla rolników za sprzedane zboże, w tym dopłaty do sprzedanej pszenicy stanowią 72 932,6 tys. zł, zaś do żyta - 13 211,9 tys. zł.

   Porównanie skupu zbóż na dzień 1 września na tle poprzednich dwóch lat, tj. 1997 r. i 1998 r.

1997 r. 1998 r. 1999 r.

zakupy bezpoœrednie + skup w systemiemagazynów autoryzowanych(w tonach) zakupy bezpoœrednie + skup w systemiedopłat ARR dla przedsiębiorców(w tonach) zakupy bezpoœrednie żyta + skup pszenicyi żyta przez przedsiębiorców w systemiebezpoœrednich dopłat ARR dla producentów(w tonach)

Pszenica 587 786 754 750 766 778

Żyto 193 407 169 268 282 125

RAZEM 781 193 924 018 1 048 903

   Przytoczone dane wskazują, że w bieżącym roku tempo skupu zbóż (pszenicy i żyta) w ramach działań interwencyjnych jest znacznie wyższe niż w roku 1997 i w roku 1998.

   Natomiast skup zbóż na dzień 5 października w porównaniu do lat 1997 i 1998 przedstawia się następująco:

1997 r. 1998 r. 1999 r.

zakupy bezpoœrednie + skup w systemiemagazynów autoryzowanych(w tonach) zakupy bezpoœrednie + skup w systemiedopłat ARR dla przedsiębiorców(w tonach) zakupy bezpoœrednie żyta + skup pszenicyi żyta przez przedsiębiorców w systemiebezpoœrednich dopłat ARR dla producentów(w tonach)

Pszenica 1 029 386 1 104 445 1 549 472

Żyto 284 515 217 211 370 866

RAZEM 1 313 901 1 321 656 1 920 338

   Rynek mięsa. Cechą szczególną rynku mięsa w I półroczu 1999 r. była znacznie większa niż przed rokiem presja podaży, zwłaszcza mięsa wieprzowego. Przy załamaniu eksportu przetworów mięsnych na rynki wschodnie, w tym zwłaszcza wieprzowiny, nadwyżka podaży nad popytem szacowana była w tym okresie na ponad 15%.

   W celu ograniczenia spadku cen skupu żywca wieprzowego, a w konsekwencji pogarszania się opłacalności chowu trzody chlewnej, ARR z dniem 1 lutego br., zgodnie z uchwałą nr 9/99 Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1999 r. (z późn. zm.), rozpoczęła interwencyjny wykup wieprzowiny. W całym okresie interwencji, tj. do końca czerwca br., zakupami objęto 120 tys. ton półtusz wieprzowych, co odpowiada ok. 176 tys. ton żywca. Stanowiło to ok. 11% szacowanej produkcji wieprzowiny w I półroczu br.

   W ramach podjętych działań interwencyjnych z wybranymi na podstawie obowiązujących procedur ubojniami oddziały terenowe ARR podpisały umowy na skup żywca wieprzowego, jego ubój i dostarczenie półtusz wieprzowych do wskazanych przez agencję chłodni. Wybrane ubojnie były objęte stałym nadzorem weterynaryjnym oraz posiadały uprawnienia eksportowe i urządzenia do badania mięsności. Skup żywca na rzecz agencji prowadziło 245 przedsiębiorców, którzy następnie dostarczali półtusze wieprzowe do 52 chłodni. W ramach prowadzonego interwencyjnego zakupu wieprzowiny do 30 czerwca br. wykonano ustalony dla ARR przez Radę Ministrów limit zakupu do 120 tys. ton półtusz, co stanowiło 14,5% szacowanej podaży w I półroczu br.

   Działania interwencyjne prowadzone przez ARR w istotny sposób wpłynęły na podtrzymanie dochodów rolników uzyskiwanych z produkcji żywca wieprzowego. Utrzymująca się od jesieni ubiegłego roku spadkowa tendencja cen została nie tylko zahamowana, ale nastąpił ich zdecydowany wzrost. W lutym br. średnia cena skupu trzody chlewnej wzrosła o 17,8% - do 2,90 zł/kg, mimo odnotowanego w tym miesiącu zwiększenia skupu o blisko 40%, a także ponad 20-procentowego wzrostu ilości skupionego żywca w porównaniu z poziomem z lutego 1998 r. Spowodował to zakup przez ARR ok. 34 tys. ton półtusz w lutym br. Kontynuowanie zakupów interwencyjnych w kolejnych miesiącach pozwoliło na ustabilizowanie cen w okresie marzec-czerwiec br. na poziomie ok. 2,80 zł/kg.

   Zakupy interwencyjne półtusz wieprzowych w I półroczu 1999 r. przyczyniły się do podwyższenia cen skupu żywca. Szacuje się, że gdyby nie było interwencyjnych zakupów nadwyżek rynkowych, to ceny żywca spadłyby do ok. 2 zł/kg.

   W związku z utrzymującą się nadal nadwyżką w podaży wieprzowiny Agencja Rynku Rolnego uruchomiła z początkiem lipca br. zakup półtusz wieprzowych na uzupełnienie zapasów stałych. Zakupy te prowadzone są w klasach E, U i R, po cenach, jak w wypadku zakupów interwencyjnych.

   Rynek mleka.

   Masło. Roczny program zakłada w bieżącym roku interwencyjny zakup 15 tys. ton masła na kwotę 120 mln zł. Cena interwencyjna dla masła w 1999 r. ustalona została na poziomie 8 zł/kg (z VAT).

   Zakup dokonywany jest od 63 producentów masła, którzy zostali wybrani w drodze przetargów organizowanych przez oddziały terenowe Agencji Rynku Rolnego. Producenci ci zobowiązani są do stosowania w skupie mleka surowego ceny nie niższej niż 0,66 zł/l w klasie ekstra.

   Interwencją objęte jest masło wyprodukowane w miesiącach czerwiec-październik br., posiadające atesty jakościowe producenta i świadectwa WIS. Do 1 września br. skupiono 3744 tony masła, natomiast do 5 października br. ilość ta wzrosła do 4017 ton. Bieżąca sytuacja rynkowa wskazuje, że producenci chętniej dokonują sprzedaży masła na rynku po wyższych cenach, niż interwencyjna, co skutkuje zmniejszenie zakupów tego produktu przez ARR.

   Odtłuszczone mleko w proszku. ˝Roczny program działań interwencyjnych ARR na 1999 r.˝ przewiduje dokonanie dopłat do eksportu odtłuszczonego mleka w proszku na łączną kwotę 105 mln zł. Dopłaty obejmują mleko wyprodukowane w miesiącach czerwiec-wrzesień br.

   Dotychczas rozstrzygnięto trzy przetargi, w wyniku których zawarto umowy:

   - w pierwszym przetargu z 22 przedsiębiorcami na eksport 27 454 ton OMP na kwotę 33,6 mln zł (średnia dopłata 1,22 zł/kg OMP),

   - w drugim przetargu z 17 przedsiębiorcami na eksport 14 448 ton OMP na kwotę 24,8 mln zł (średnia dopłata 1,71 zł/kg OMP),

   - w trzecim przetargu z 9 przedsiębiorcami na eksport 4190 ton OMP na kwotę 7,4 mln zł (średnia dopłata 1,76 zł/kg OMP).

   Łącznie dopłatami objętych będzie 46 092 ton OMP na kwotę ok. 65,8 mln zł. Dotychczas w ramach umów zawartych z ARR wyeksportowano 32 363 ton odtłuszczonego mleka w proszku.

   Skrobia ziemniaczana. Zgodnie z rocznym programem agencja upoważniona jest do udzielenia dopłat do eksportu skrobi ziemniaczanej na łączną kwotę 12,5 mln zł. W pierwszym przetargu objęto umowami eksport 12 tys. ton skrobi ziemniaczanej na kwotę ok. 6 mln zł. Agencja ogłosiła drugi przetarg na eksport skrobi ziemniaczanej, w ramach którego przyjęto oferty na eksport 11,8 tys. ton skrobi za kwotę 6,5 mln zł. Łącznie umowami objętych będzie 23,8 tys. ton skrobi ziemniaczanej na kwotę dopłat ok. 12,5 mln zł.

   Miód pszczeli. Roczny program przewiduje zakup ok. 1,1 tys. ton miodu za kwotę 10 mln zł. Interwencyjne zakupy miodu realizuje 20 przedsiębiorców wybranych w drodze przetargu. Dotychczas przedsiębiorcy zakupili ok. 1348 ton miodu za kwotę 8,22 mln zł. Zakup miodu realizowany będzie do końca października br. Na realizację działań interwencyjnych na ww. rynkach rolnych agencja wydatkowała dotychczas ok. 900 mln zł.

   W najbliższych miesiącach agencja będzie kontynuowała działania interwencyjne zgodnie z ˝Rocznym programem działań interwencyjnych ARR na 1999 r.˝, tj.:

   Rynek zbóż:

   - skup zbóż (pszenicy i żyta) w systemie z dopłatą bezpośrednią producentom (do końca października br.),

   - zakupy bezpośrednie żyta z jednoczesną dopłatą producentom (do końca października br.);

   Rynek mleka:

   - zakupy interwencyjne masła (do końca października br.),

   - realizacja dopłat do eksportu odtłuszczonego mleka w proszku wg zawartych umów;

   Rynek mięsa:

   - sprzedaż zapasów półtusz wieprzowych na eksport;

   Rynek skrobi ziemniaczanej:

   - realizacja dopłat do eksportu wg zawartych umów;

   Rynek miodu:

   - kontynuacja zakupów miodu do końca października i rozpoczęcie jego sprzedaży od 1 listopada br.

   Aktualnie wstępne prognozy rynkowe wskazują potrzebę kontynuowania interwencji w 2000 r. na rynkach objętych działaniami interwencyjnymi w roku bieżącym, tj.:

   - w ramach zakupów bezpośrednich: pszenica konsumpcyjna, żyto konsumpcyjne, masło, półtusze wieprzowe, miód,

   - w ramach dopłat bezpośrednich: pszenica konsumpcyjna, żyto konsumpcyjne,

   - w ramach dopłat do eksportu: mleko w proszku, skrobia ziemniaczana.

   Środki finansowe w postaci dotacji budżetowej przewidziane na cele interwencji są jednym ze źródeł finansowania działalności interwencyjnej obok m.in. wpływów własnych agencji, pochodzących głównie ze sprzedaży produktów z zapasów. Należy przy tym zauważyć, że skuteczność działań interwencyjnych na rynku rolnym w dużym stopniu zależy od właściwej polityki celnej, zapewniającej ochronę krajowego rynku, co potwierdzają efekty działań rządu w tym roku. Jednocześnie wprowadzone w wyniku dokonanych zmian w statucie ARR procedury działalności interwencyjnej dają możliwość dostosowania form interwencji do zmieniających się potrzeb rynkowych oraz zwiększania skuteczności tych działań.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Andrzej Łuszczewski

   Warszawa, dnia 8 października 1999 r.