Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie instytucji hipoteki ustawowej

   Odpowiadając na interpelację pani poseł Elżbiety Adamskiej-Wedler w sprawie stosowania instytucji hipoteki ustawowej, regulowanej w art. 34 i następnych ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (DzU nr 137, poz. 926, z późn. zm.), przesłaną przy piśmie z dnia 27 lipca 2000 r. nr SPS-0202-4452/00, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Przepis art. 34 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa przyznaje skarbowi państwa oraz jednostkom samorządu terytorialnego hipotekę ustawową na wszystkich nieruchomościach podatnika z tytułu zobowiązań podatkowych powstających na mocy decyzji ustalającej oraz z tytułu zaległości podatkowych w podatkach stanowiących ich dochód. Hipoteka ustawowa powstaje z dniem wydania lub doręczenia decyzji wymierzającej te zobowiązania. Hipoteka ustawowa podlega wpisaniu do księgi wieczystej prowadzonej przez właściwy sąd rejonowy w terminie miesiąca od dnia powstania, pod rygorem wygaśnięcia.

   W pełni podzielam wyrażony w interpelacji pogląd, że instytucja hipoteki ustawowej, a w szczególności sposób jej powstawania i tryb ujawniania może stanowić istotną barierę w rozwoju rynku nieruchomości, gdyż podwyższa ryzyko kredytodawców oraz nabywców nieruchomości i praw majątkowych obciążonych powstałą, lecz w okresie jednego miesiąca nie wpisaną do księgi wieczystej, hipoteką ustawową.

   Ministerstwo Finansów opracowało projekt ustawy o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw, który obejmuje również gruntowną modyfikację trybu zabezpieczenia hipotecznego należności podatkowych. Planuje się generalnie zastąpienie w ustawie Ordynacja podatkowa instytucji hipoteki ustawowej przez hipotekę przymusową, która powstawałaby poprzez wpis do księgi wieczystej, a nie poprzez wydanie lub doręczenie decyzji organu podatkowego. Analogiczne zmiany dotyczyć mają również hipoteki zabezpieczającej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wspomniany projekt uzyskał już akceptację KERM i w najbliższym czasie zostanie przedstawiony Radzie Ministrów.

   Uważam, że przyjęcie również w stosunku do wierzytelności podatkowych ogólnej zasady ujawniania w księdze wieczystej tego środka zabezpieczenia podwyższy pewność obrotu gospodarczego i znacznie zmniejszy ryzyko kredytodawców oraz nabywców nieruchomości, usuwając element niepewności związany z możliwością istnienia niewpisanej hipoteki ustawowej w okresie 1 miesiąca od jej powstania. Bezpieczeństwo finansów publicznych wymaga pozostawienia uprzywilejowania w zaspokojeniu z hipoteki przymusowej przed innymi należnościami hipotecznymi, w szczególności należnościami cywilnoprawnymi, w takim zakresie, z jakiego korzysta obecnie hipoteka ustawowa. Zasada pierwszeństwa hipoteki przymusowej ograniczona zostałaby, na rzecz kolejności wpisu hipoteki, jedynie w zakresie zabezpieczonych hipotecznie:

   - należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,

   - należności banku z tytułu długoterminowego kredytu mieszkaniowego.

   Dodatkowo pragnę zauważyć, że art. 40 ustawy Ordynacja podatkowa reguluje tryb wydawania przez organy podatkowe zaświadczeń o wysokości nieujawnionych hipotek ustawowych - na wniosek nabywcy, za zgodą właściciela nieruchomości. Takie unormowanie ogranicza ryzyko związane z możliwością nabycia nieruchomości obciążonej hipoteką ustawową nieujawnioną jeszcze w księdze wieczystej, lecz nie likwiduje takiego ryzyka. Stosownie do art. 40 § 2 ustawy Ordynacja podatkowa hipoteka ustawowa powstała po dniu wydania zaświadczenia, a przed dniem przeniesienia własności obciąża bowiem przedmiot hipoteki. Praktycznie bardzo trudne jest jednak zsynchronizowanie w jednym dniu zawarcia umowy dotyczącej nieruchomości (w formie aktu notarialnego) i uzyskania zaświadczenia organu podatkowego.

   Przedstawiając powyższe, liczę na poparcie w toku prac parlamentarnych rządowych propozycji zmian w zakresie instytucji hipoteki ustawowej.

   Sekretarz stanu

   Jan Rudowski

   Warszawa, dnia 4 sierpnia 2000 r.