Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji przez Urząd Regulacji Energetyki przepisów rozdziału 4 oraz od art. 45 do art. 47 ustawy Prawo energetyczne

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Tomasza Tomczykiewicza z dnia 15.01.2002 r., skierowaną pismem pana marszałka, znak SPS-0202-383/02 z dnia 17 stycznia 2002 r., do ministra gospodarki, dotyczącą realizacji przez Urząd Regulacji Energetyki przepisów rozdz. 4 oraz art. 45-47 ustawy Prawo energetyczne, uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   Zgodnie z art. 47 ust. 1 Prawa energetycznego taryfy dla energii elektrycznej, paliw gazowych oraz ciepła, które są zdefiniowane jako zbiór cen i stawek opłat oraz warunków ich stosowania, są ustalane przez same przedsiębiorstwa energetyczne w oparciu o przepisy ustawy oraz rozporządzeń ministra gospodarki wydanych na podstawie tej ustawy.

   Prezes URE, stosownie do ust. 2 ww. artykułów, w terminie 30 dni zatwierdza taryfę bądź odmawia jej zatwierdzenia w przypadku stwierdzenia jej niezgodności z zasadami i przepisami, o których mowa w art. 45 i 46 ustawy.

   Regulując działalność przedsiębiorstw energetycznych, prezes URE kieruje się także zasadą równoważenia interesów przedsiębiorstw energetycznych i odbiorców paliw i energii, o której mowa w art. 23 ust. 1 ustawy, a która to zasada jest istotą procesu regulacji monopoli sieciowych, z tego względu zasługuje na przedstawienie szerszej interpretacji.

   Interes odbiorców należy rozumieć dwojako. Po pierwsze, w interesie odbiorców jest, aby usługi przedsiębiorstw sieciowych były dostarczane w sposób ciągły i niezawodny, co oznacza, że bez inwestowania i utrzymywania majątku sieciowego na poziomie gwarantującym taką ciągłość interes ten nie może być zaspokojony. Z drugiej strony nie jest odbiorcom obojętne, po jakiej cenie kupują usługi sieciowe od monopolisty, jakim jest spółka dystrybucyjna. Dla monopolisty bowiem przy braku ograniczeń regulacyjnych optymalną strategią jest dyktowanie cen, przy których dochodzi do maksymalizacji zysku. Bez interwencji regulatora nie jest wówczas możliwe ograniczenie cen do poziomu odpowiadającego wyłącznie uzasadnionym kosztom, tak aby konsumenci nie byli narażeni na nadużywanie monopolistycznej pozycji przez przedsiębiorstwo energetyczne. Zatem zarówno w zakresie stworzenia firmom rozsądnych finansowych warunków do efektywnego zasilania odbiorców, jak i ochrony przed nieuzasadnionym poziomem cen przejawia się rola prezesa URE chroniąca interesy konsumentów. Rola ta uzewnętrznia się przede wszystkim w decyzjach taryfowych wydawanych w trybie wspomnianego na wstępie art. 47 ust. 2 ustawy Prawo energetycznie.

   Od strony firm sytuacja jest następująca: spółka zarządza majątkiem sieciowym na terenie swojego działania i inwestuje w niezbędną infrastrukturę sieciową, przyłączając każdego z klientów do własnej sieci lokalnej z jednej strony i ogólnopolskiej sieci przesyłowej z drugiej strony. Na poziomie operacyjnym zapewnienie ciągłości dostaw wymaga od firmy ponoszenia bieżących kosztów wynikających z obsługi klientów, remontów, sterowania, pomiarów i kosztów różnic bilansowych.

   Inwestycje uzasadnione koniecznością modernizacji, przyłączania nowych odbiorców, spełnienia parametrów jakościowych i rozwoju majątku sieciowego wymagają ponoszenia wydatków kapitałowych. W sytuacji gdy raz zainwestowany kapitał jest praktycznie niemożliwy do wycofania i przy założeniu racjonalnych decyzji ekonomicznych inwestycje będą w sposób ciągły realizowane tylko wówczas, gdy zarówno sam kapitał, jak i jego koszt będą w sposób satysfakcjonujący wynagradzane.

   Przy braku dotowania przez państwo jedyną formą pozyskiwania przez spółki środków dla prowadzenia działalności gospodarczej są przychody ze sprzedaży świadczonych usług energii elektrycznej i jej przesyłu. Przy efektywnym działaniu muszą one zapewniać możliwość zwrotu kosztów operacyjnych zainwestowanego kapitału i akumulację zysku. Bowiem wyłącznie perspektywa zysku motywuje do podejmowania inwestycji i efektywnego działania.

   Według wyjaśnień uzyskanych z URE procedura zatwierdzania kolejnych (III) od 1999 r. taryf ustalanych przez przedsiębiorstwa zajmujące się przesyłem i dystrybucją energii elektrycznej, tj. 33 spółek dystrybucyjnych oraz PSE SA została podjęta w URE z odpowiednim wyprzedzeniem. I tak w dniu 30 marca 2001 r. opublikowany został przez URE dokument pt. ˝Taryfy spółek dystrybucyjnych. Propozycje wstępne na okres 2001/2002˝, w którym przedstawiono wstępne oczekiwania odnośnie III taryf dla energii elektrycznej spółek dystrybucyjnych. Dokument został rozesłany do wszystkich spółek dystrybucyjnych przy piśmie prezesa URE, znak: DTA-610/1242/2001/JB z dnia 30 marca 2001 r., a dodatkowo został zamieszczony na stronie internetowej URE.

   Powyższe działania miały na celu umożliwienie dyskusji nad proponowanymi rozwiązaniami oraz zgłoszenie uwag przez spółki dystrybucyjne. Przesłane do URE uwagi oraz sugestie zostały omówione w kolejnym opracowaniu z dnia 18 maja 2001 r. pt. ˝Taryfy spółek dystrybucyjnych w okresie 2001/2002˝. Opracowanie to stanowiło następny etap procesu przygotowawczego do zatwierdzania taryf dla energii elektrycznej i było wstępem do dalszych dyskusji, które były prowadzone bezpośrednio z przedstawicielami spółek dystrybucyjnych na etapie postępowań administracyjnych w sprawie zatwierdzania taryf.

   Podobnie jak w pierwszym przypadku opracowanie z dnia 18 maja 2001 r. zostało przesłane do prezesów zarządów spółek dystrybucyjnych przy piśmie znak: DTA-610/1937/2001/JB i zamieszczone na stronie internetowej URE.

   W trakcie procesu przygotowawczego dla każdego zakładu energetycznego została sporządzona projekcja finansowa na okres regulacji (od 1 lipca 2001 r. do 30 czerwca 2002 r.) zawierająca uzasadnione poziomy kosztów i przychodów, które określały warunki zatwierdzania taryf stosownie do przepisów art. 45-47 ustawy Prawo energetyczne.

   Wdrożona metodyka pozwala na obiektywne ograniczenie kosztów do poziomu uzasadnionego i wychodzi naprzeciw zgłoszonym wątpliwościom odnośnie do sposobu, w jaki prezes URE zbadał, czy przedstawiona przez zakład energetyczny taryfa zapewnia mu jedynie pokrycie uzasadnionych kosztów, przy założeniu należytej staranności.

   Należy dodać, że działalność regulacyjną prezesa URE należy rozpatrywać w dwóch wymiarach: (I) regulacji poziomu cen oraz (II) regulacji struktury cen. Pierwszy wymiar regulacji dotyczy rozłożenia korzyści i ryzyka pomiędzy odbiorców a regulowane przedsiębiorstwo, podczas gdy drugi - rozłożenia (redystrybucji) kosztów pomiędzy określone grupy odbiorców. O ile w pierwszym wymiarze kompetencje prezesa URE wynikają z postanowień art. 23, 45, 46, 47 ustawy Prawo energetyczne, o tyle w wymiarze drugim, kształtującym strukturę taryfy, w tym .in. podział na grupy odbiorców, alokację kosztów itp., kompetencje te w większym stopniu zostały przekazane samym przedsiębiorstwom energetycznym. Tym niemniej w trakcie procesu zatwierdzania taryf jednym z kryteriów oceny taryfy jest skutek, jaki wywołuje ona na wzrost płatności za dostawę energii elektrycznej dla poszczególnych grup odbiorców. Symulacje przeprowadza się dla reprezentatywnej grupy odbiorców z uwzględnieniem odbiorców skrajnych. Ze względu na duże zróżnicowanie odbiorców w obrębie danej grupy taryfowej średni wzrost płatności może być osiągnięty jedynie przez odbiorców charakteryzujących się przeciętnymi wartościami mocy przyłączeniowej i zużywanej energii elektrycznej.

   Według wyjaśnień URE III taryfa dla energii elektrycznej Górnośląskiego Zakładu Elektroenergetycznego SA została zatwierdzona na poziomie powodującym wzrost średniej ceny energii elektrycznej w grupie C11 o 7,94% w stosunku do taryfy ostatnio stosowanej oraz spadek o 0,68% w stosunku do cen z grudnia 2000 r. (dla grupy taryfowej G11 odpowiednio wzrost o 10,49% i o 1,94%).

   Analiza wykonana na podstawie danych zgromadzonych przez URE wskazuje, że w przypadku GZE SA średnie miesięczne zużycie energii elektrycznej w grupie C11 wynosi 762 kWh. Przy takim zużyciu energii odbiorca posiadający licznik jednofazowy odczuje spadek płatności za energię elektryczną o 3,9%, natomiast odbiorca wyposażony w licznik trójfazowy zanotuje wzrost płatności o 5,8%.

   Przy średnim zużyciu energii elektrycznej w grupie G11 wynoszącym 148 kWh miesięcznie odbiorca wyposażony w licznik jednofazowy praktycznie nie odczuł zmiany w płatnościach za dostawę energii elektrycznej po wprowadzeniu III taryfy GZE SA. Natomiast u odbiorców posiadających liczniki trójfazowe, zużywających 148 kWh nastąpiłby wzrost płatności o 26%, co odpowiada kwocie 14,30 zł. W tym miejscu należy jednak zwrócić uwagę na fakt, iż miesięczne zużycie na poziomie 148 kWh jest relatywnie niskie dla instalacji trójfazowych. Przy zużyciu wnoszącym 228 kWh miesięcznie (też niskie) wzrost płatności wyniesie 13%, natomiast w przypadku zużycia na poziomie 453 kWh płatności odbiorcy posiadającego licznik trójfazowy nie zmieniły się.

   Kalkulacja cen i stawek opłat zawartych w taryfie prowadzona jest z uwzględnieniem charakteru odbiorców w danej grupie i generowanych przez nich kosztów, jest więc ona różna w poszczególnych zakładach energetycznych. W Górnośląskim Zakładzie Elektroenergetycznym SA realizowany jest stopniowy proces eliminowania subsydiowania grup taryfowych przeznaczonych dla odbiorców komunalno-bytowych i dochodzenia do poziomu cen i stawek opłat zapewniających pokrycie rzeczywistych kosztów generowanych przez te grupy taryfowe. Jednakże w dalszym ciągu grupy te, tj. G11 i G12, są deficytowe.

   Składnik stały stawki opłaty za usługi przesyłowe ustalony przez GZE SA dla grupy taryfowej C11 jest rzeczywiście najwyższy spośród 33 spółek dystrybucyjnych. Fakt ten może mieć jednak również pozytywne znaczenie, gdyż może przyczynić się do kreowania racjonalnych zachowań wśród odbiorców energii elektrycznej, którzy będą zmotywowani do aktualizacji umów i dostosowywania wielkości mocy zamówionej do rzeczywistych potrzeb. W wielu przypadkach zaniedbania w tym zakresie leżą po stronie odbiorców.

   Na etapie zatwierdzania III taryfy GZE SA nie skorzystał z sugestii zawartych w ww. opracowaniu URE z dnia 18 maja 2001 r. i nie utworzył w konsekwencji wyodrębnionej grupy taryfowej na mocy przepisu § 8 ust. 4 rozporządzenia ministra gospodarki z dnia 14 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz zasad rozliczeń w obrocie energią elektryczną (DzU z 2001 r. nr 1, poz. 7). Nie mogło to jednak stanowić uzasadnienia dla odmowy zatwierdzenia przedłożonej przez przedsiębiorstwo taryfy dla energii elektrycznej, jako że przepis powyższy nie ma charakteru obligatoryjnego i został wprowadzony w celu umożliwienia przedsiębiorstwu kształtowania odpowiedniej do charakteru odbiorców struktury taryfy. Jednakże kształtowanie tej struktury leży w gestii przedsiębiorstwa.

   Biorąc pod uwagę zaobserwowane tendencje w kształtowaniu się płatności za energię elektryczną dla odbiorców grup taryfowych C11 i G11 o minimalnym zużyciu, w kolejnej taryfie GZE SA konieczne będzie ponowne rozważenie zasadności utworzenia grupy dla odbiorców zużywających poniżej 1000 kWh rocznie, co pozwoli na wyeliminowanie opłat o charakterze stałym i uzależnienie ich płatności jedynie od zużycia energii elektrycznej.

   W świetle powyższych wyjaśnień nie mogę uznać za zasadne, że działania prezesa Urzędu Regulacji Energetyki noszą znamiona praktyk monopolistycznych, gdyż jego działalność stanowi wypełnienie ustawy Prawo energetyczne i przepisów wydanych na jej podstawie. Działania prezesa URE, którego decyzje są uwarunkowane określonymi przepisami prawa, w ramach których prezes podejmuje decyzje, muszą uwzględniać również wiele innych oddziaływających na siebie przeciwstawnie aspektów polityki gospodarczo-społecznej.

   Z poważaniem

   Minister

   Jacek Piechota

   Warszawa, dnia 7 lutego 2002 r.