Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przyznania gminom subwencji oświatowej w 2002 r.

   Szanowny Panie Marszałku! Nawiązując do interpelacji pani poseł Marii Zbyrowskiej z dnia 6 lutego br. w sprawie zaniżenia gminom subwencji oświatowych w roku 2002, przedstawiam uprzejmie panu marszałkowi następujące wyjaśnienia.

   W myśl postanowień art. 35 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w latach 1999-2002 (DzU nr 150, poz. 983 z późn. zm.) globalna kwota części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego nie może być mniejsza niż 12,8% planowanych dochodów budżetu państwa. W rządowym projekcie ustawy budżetowej na rok 2002 określono globalną kwotę w wysokości 22 318 178 tys. zł, co stanowi 15,5% planowanych dochodów budżetu państwa. W ustawie budżetowej uchwalonej przez Sejm RP w dniu 15 lutego br. poziom subwencji oświatowej nie został zmieniony.

   Ostateczne kwoty części oświatowej subwencji ogólnej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego na rok 2002 naliczone zostaną na podstawie:

   - uchwalonej przez parlament Rzeczypospolitej Polskiej ustawy budżetowej na rok 2002, w której określona zostanie ostateczna wysokość subwencji oświatowej,

   - rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2002 (DzU nr 156, poz. 1822),

   - na podstawie bazy danych statystycznych GUS na rok szkolny 2001/2002,

   - wykazu zadań szkolnych i pozaszkolnych zweryfikowanych i potwierdzonych przez daną jednostkę samorządu terytorialnego.

   O wysokości przyznanej ostatecznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2002 jednostki samorządu terytorialnego poinformowane zostaną przez ministra finansów w terminie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej.

   Zgodnie z dyspozycjami wspomnianej na wstępie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego kwestie dotyczące rozdysponowania subwencji oświatowej określa minister właściwy do spraw oświaty i wychowania po zasięgnięciu opinii reprezentacji jednostek samorządu terytorialnego - w rozporządzeniu w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej pomiędzy gminy, powiaty i województwa z uwzględnieniem typów i rodzajów szkół prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego, stopni awansu zawodowego nauczycieli oraz liczby uczniów w tych szkołach.

   Rozporządzenie to corocznie jest aktualizowane i modyfikowane, w stosowaniu do zmieniających się uwarunkowań związanych głównie z przemianami systemowymi i strukturalnymi w ramach postępujących etapów reformy oświaty.

   Stosowana formuła podziału wiąże się więc z kalkulacyjnym formowaniem wysokości subwencji oświatowej przy uwzględnieniu:

   - uśrednionej dla całego kraju niezbędnej kwoty odnoszącej się do ogółu uczniów w formie tzw. finansowego standardu A, przy czym poziom tego standardu w poszczególnych latach jest zróżnicowany i uzależniony w głównej mierze od globalnej kwoty subwencji oświatowej w danym roku;

   - stosowania dodatkowych czynników zwiększających ten standard, poprzez określone parametry - systematycznie dotychczas modyfikowane i rozszerzane - dla odzwierciedlenia istniejącego znacznego zróżnicowania przeciętnych kosztów kształcenia w rozbudowanym systemie i strukturze typów i rodzajów szkół oraz pozaszkolnych placówek oświatowych, a także przy uwzględnieniu struktury kwalifikacyjnej nauczycieli z punktu widzenia poziomu awansu zawodowego oraz potrzeb związanych z racjonalizacją sieci szkół podstawowych i gimnazjów.

   Swoistym odniesieniem zróżnicowania są tzw. uczniowie przeliczeniowi, których liczba wynika ze stosowania określonych wag będących wyrazem zróżnicowania kosztów finansowania realizowanych zadań edukacyjnych. Przeciętne kwoty odnoszone do ˝uczniów przeliczeniowych˝ w poszczególnych zadaniach w formule podziału algorytmicznego są jednolite, natomiast zróżnicowanie subwencji oświatowej dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego jest w głównej mierze uzależnione od liczby ˝uczniów przeliczeniowych˝, co jest wyrazem zakresu i struktury zadań edukacyjnych prowadzonych przez daną jst.

   W rozporządzeniu ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 27 grudnia 2001 r. w sprawie zasad podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego na rok 2002 przyjęto, że wynikowa kwota subwencji na zadania szkolne na ucznia - dla danej jednostki samorządu terytorialnego - nie może być mniejsza niż 95,0% ani większa niż 112,0% kwoty subwencji na ucznia na zadania szkolne w roku bazowym, a na zadania pozaszkolne nie może być mniejsza niż 95,0% ani większa niż 112,0% analogicznej kwoty roku bazowego.

   Uprzejmie informuję pana marszałka, że powyższe rozporządzenie wprowadza istotne zmiany naliczania w roku budżetowym 2002 części oświatowej subwencji ogólnej, i tak:

   - zmodyfikowano algorytmiczne naliczanie subwencji oświatowej w odniesieniu do uczniów szkół podstawowych i gimnazjów w gminach, w których dochód na 1 mieszkańca stanowi nie więcej niż 85% średniego dochodu na mieszkańca w kraju liczonego przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych dla celów obliczenia kwoty wyrównawczej części podstawowej subwencji ogólnej;

   - podwyższono wartość wag algorytmu roku 2001 dotyczących uczniów szkół podstawowych i gimnazjów położonych na terenach wiejskich oraz uczniów szkół podstawowych i gimnazjów położonych na terenach miast do 5000 mieszkańców;

   - dążąc do dalszego wyrównania szans edukacyjnych uczniów, wprowadzono wagę dla uczniów szkół ponadpodstawowych (ponadgimnazjalnych) na terenach wiejskich i w miastach do 5000 mieszkańców;

   - rozporządzenie utrzymuje wagi dotyczące racjonalizacji sieci szkół podstawowych i gimnazjów, które uzależnione są od odległości zamieszkania ucznia od szkoły obwodowej. Wagi te obejmują wyłącznie środki na dofinansowanie zwiększonych wydatków w zakresie dowozu uczniów do szkół, wynikających z racjonalizacji sieci szkolnej związanej z wdrażaną reformą systemu oświaty.

   Podane modyfikacje formuły algorytmu podziału subwencji oświatowej oznaczają relatywne zwiększenie wysokości subwencji - głównie dla gmin, zwłaszcza wiejskich i miast do 5000 mieszkańców.

   Jednocześnie uprzejmie informuję, że algorytm, będąc formułą podziału dotyczącą wszystkich jednostek samorządu terytorialnego, nie może być traktowany jako sposób rozwiązywania jednostkowych problemów występujących w konkretnej gminie.

   Zasadniczą cechą stosowania tej formuły jest optymalizacja wydatków na zadania edukacyjne o zróżnicowanej strukturze, wynikających zwłaszcza z istniejących rodzajów i typów szkół oraz placówek oświatowych, a zarazem sukcesywne zmniejszenie dysproporcji w tym zakresie pomiędzy poszczególnymi jednostkami samorządu terytorialnego.

   Należy przy tym podkreślić, że subwencja oświatowa wyliczana według formuły algorytmicznej określana jest w formie jednej kwoty dla danej jst, a sposób jej rozdziału i wykorzystania należy do samodzielnych kompetencji danej jednostki. W tym przypadku powinny być brane pod uwagę lokalne uwarunkowania funkcjonowania szkół i placówek oświatowych znajdujących się w gestii poszczególnych jst.

   Odnosząc się do kwestii zmniejszania ilości godzin lekcyjnych z puli godzin do dyspozycji dyrektorów w stosunku do obowiązujących ramowych planów nauczania w szkołach prowadzonych przez gminę Czarna w woj. podkarpackim, uprzejmie informuję pana marszałka, że faktycznie taka sytuacja miała miejsce na początku września 2001 r., co potwierdza Kuratorium Oświatowe w Rzeszowie. Jednak w wyniku szybkiej interwencji wydano zalecenia, aby zauważone nieprawidłowości zostały usunięte. Jednocześnie informuję, że ten przypadek był spowodowany błędną interpretacją przepisów przez niektórych wójtów.

   Ponadto pragnę pana marszałka poinformować, że ważne znaczenie ma wyodrębniona z subwencji 1-procentowa rezerwa ustawowa, która będzie mogła być przeznaczona na finansowanie z budżetu państwa zadań oświatowych zgodnie z kryteriami, które zostaną określone w uzgodnieniu z Zespołem ds. Edukacji, Kultury i Sportu Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego na 2002 r. Rezerwa ta pozwoli na korektę subwencji tym jednostkom samorządu terytorialnego, które na podstawie obiektywnie uzasadnionych przesłanek będą wymagały wsparcia w dostosowaniu do uwarunkowań finansowania zadań oświatowych w obecnym roku.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Tadeusz Sławecki

   Warszawa, dnia 27 lutego 2002 r.