Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie kryteriów i skali ocen ze sprawowania stosowanych wobec uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją pani poseł Agnieszki Pasternak wyjaśniam, co następuje:

   Oceny szkolne są niezwykle ważne, zwłaszcza dla uczniów i ich rodziców. Wyznaczają pozycję ucznia w klasie, w domu, wpływają na jego samopoczucie i nastawienie do pracy szkolnej.

   Tradycyjnie system oceniania postrzegany jest jako system represyjny. Poważną wadą każdego sposobu oceniania jest niespójność wynikająca z dowolności stosowanych kryteriów. Brak kryteriów prowadzi do wielu nieporozumień i zakłóca relacje między nauczycielami, uczniami i rodzicami.

   Zgodnie z rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z dnia 21 marca 2001 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów w szkołach publicznych (DzU nr 29, poz. 323 i nr 128, poz. 1419) ocenianie powinno być traktowane jako proces obejmujący wiele etapów, począwszy od formułowania wymagań edukacyjnych, przez ustalanie kryteriów i sposobu oceniania, po uzasadnienie oceny. Nauczyciele powinni dążyć do zwiększenia rzetelności, obiektywności i sprawiedliwości w ocenianiu. Wymaga to dużego zaangażowania i doświadczenia.

   Szczegółowe zasady oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły. Statut szkoły jest dokumentem, który powinien powstać przy aktywnym udziale rady pedagogicznej, rady rodziców i samorządu uczniowskiego. W wielu szkołach nauczyciele, uczniowie i rodzice pracują nad rzetelnymi kryteriami oceniania.

   Ocena zachowania ucznia jest oceną szczególną. Wychowawca klasy na początku każdego roku szkolnego informuje uczniów oraz ich rodziców (prawnych opiekunów) o zasadach oceniania zachowania.

   Opisowa ocena zachowania stosowana w nauczaniu zintegrowanym (kl. I-III szkoły podstawowej) jest ważną informacją, adresowaną do rodziców i nauczycieli, o tym, jak dziecko przystosowuje się do codziennych zajęć szkolnych, jakie relacje powstają między nim a nowym otoczeniem. Uczniowie klas młodszych mogą być poinformowani o ocenie zachowania w innej niż opisowa formie, wszystko zależy od wcześniej ustalonych kryteriów.

   Począwszy od klasy IV, ocenę zachowania ustala się według skali: wzorowe, dobre, poprawne, nieodpowiednie. Nauczyciel ma możliwość dalszego zróżnicowania oceny, uzupełniając ją o wpis w arkuszu ocen. Wpis taki może być uzasadnieniem oceny.

   Przygotowywana obecnie nowelizacja ww. rozporządzenia (projekt został skierowany do uzgodnień międzyresortowych) wynika z konieczności dostosowania nazewnictwa szkół ponadgimnazjalnych do szkół wprowadzonych ustawą z dnia 21 listopada 2001 r. o zmianie ustawy Karta nauczyciela, ustawy o systemie oświaty oraz ustawy Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego (DzU nr 144, poz. 1615). W szczególności proponowane zmiany polegają na doprecyzowaniu brzmienia poszczególnych przepisów, dotyczących szkół prowadzących kształcenie zawodowe, których nowe typy zostały wprowadzone ww. ustawą.

   Właściwości orzecznicze i opiniujące publicznych i niepublicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym specjalistycznych, wynikające z art. 71b ust. 1, 3-3b i ust. 7 ustawy o systemie oświaty, wymuszają również wskazanie ich w zmienianym rozporządzeniu.

   Działalność edukacyjna szkoły powinna opierać się na indywidualnych programach edukacyjnych, ustalonych dla każdego ucznia (słuchacza) na podstawie wielospecjalistycznej oceny jego funkcjonowania, w szczególności uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym realizują podstawę programową kształcenia ogólnego przeznaczoną tylko dla tej grupy uczniów. Dlatego uczniów tych zwalnia się z obowiązku zdawania egzaminów i sprawdzianów, a ocena ich postępów powinna być opisowa. Uczniowie z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekkim z niepełnosprawnością sprzężoną mogą być zwolnieni z obowiązku zdawania egzaminów i sprawdzianów z powodu niepełnosprawności tak złożonych, że nie rokują możliwości kontynuowania nauczania na poziomie szkół ponadgimnazjalnych - tylko na wyraźne życzenie rodziców (opiekunów prawnych) lub rodziców i uczniów.

   Dzieci z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim realizują obowiązek szkolny i obowiązek nauki poprzez uczęszczanie na zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze, zgodnie z art. 16 ust. 7 ustawy o systemie oświaty. Dla tych dzieci nie organizuje się zajęć dydaktycznych ani szkół.

   Ponadto doprecyzowano w rozporządzeniu uprawnienia dzieci i młodzieży z dysfunkcjami i niepełnosprawnościami, co spowoduje, że uczeń (słuchacz) lub absolwent posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nie będzie musiał posiadać dodatkowej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, dotyczącej dostosowania do indywidualnych potrzeb psychofizycznych - wymagań edukacyjnych oraz warunków przeprowadzania i formy sprawdzianu i egzaminów.

   Dodatkowo rozszerzono uprawnienia poradni psychologiczno-pedagogicznych do wydawania orzeczeń lub opinii w sprawach zwolnienia ucznia z wadą słuchu lub z głęboką dysleksją rozwojową - z nauki drugiego języka obcego. Wprowadzenie tej zmiany poprzedzają wieloletnie starania Polskiego Towarzystwa Dysleksji, poradni psychologiczno-pedagogicznych, rodziców i nauczycieli. Pojęcie ˝głęboka dysleksja rozwojowa˝ występuje w międzynarodowych klasyfikacjach medycznych i dotyczy 3-4% dzieci mających poważne zaburzenia w uczeniu się czytania, o specyficznym charakterze, co oznacza, że w każdej klasie może znaleźć się takie dziecko.

   Inne zmiany wynikają z harmonizowania przepisów oświatowych, zwłaszcza odnoszonych do ramowych planów nauczania. Uregulowano zasady oceniania dodatkowych zajęć edukacyjnych oraz wprowadzono możliwości zdawania egzaminów i sprawdzianów dla dzieci i młodzieży ze słabą znajomością języka polskiego. Wyłączono dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą z obowiązku zdawania egzaminów i sprawdzianów, a także ujednolicono uprawnienia osób zdających egzamin dojrzałości (zmiana w załączniku nr 1).

   Zmiana zasad ustalania wyników sprawdzianu i egzaminu gimnazjalnego oraz egzaminu maturalnego wynika z przyjętej procedury ich ustalania, które nie przewiduje powoływania zespołów ustalających wyniki. Egzaminatorzy sprawdzają odpowiedzi uczniów do zadań otwartych sprawdzianiu lub egzaminu gimnazjalnego, a odpowiedzi do zadań zamkniętych odczytywane są przez odpowiednio zaprogramowane czytniki elektroniczne. Ostateczny wynik ustalany jest przez komisję okręgową po zsumowaniu wyniku uzyskanego za rozwiązanie zadań zamkniętych i wyniku uzyskanego za rozwiązanie zadań otwartych. W procedurze sprawdzania prac maturalnych egzaminatorzy sprawdzają je według ściśle określonych kryteriów i schematów punktowania. Zatem powoływanie dodatkowych zespołów weryfikujących sposób sprawdzania arkuszy egzaminacyjnych zwiększałoby czasochłonność i koszty przeprowadzania części zewnętrznej egzaminu maturalnego.

   Ponadto zmiana treści wytycznej delegacji z art. 22 ust. 2 pkt 7 ustawy o systemie oświaty wprowadzona ustawą z dnia 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, ustawy Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego, ustawy Karta nauczyciela oraz niektórych innych ustaw wymagała wskazania w tym rozporządzeniu terminu egzaminu dojrzałości w bieżącym roku szkolnym i wprowadzenia ogólnego przepisu dla lat następnych.

   Z powyższego wynika, że obecnie nie przewiduje się zmian w zakresie podanym w interpelacji.

   Z wyrazami szacunku

   Podsekretarz stanu

   Włodzimierz Paszyński

   Warszawa, dnia 26 lutego 2002 r.