Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie nowelizacji ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

   Odpowiadając na interpelację nr SPS-0202-1049/02 z dnia 5 kwietnia 2002 r. pani poseł Sylwii Pusz, skierowaną do ministra infrastruktury, w sprawie skuteczności wypowiedzenia prawa do lokalu mieszkalnego przez właścicieli prywatnych, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Od 1946 r. do dnia wejścia w życie ustawy o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych, tj. do dnia 12 listopada 1994 r., obowiązywały w większości miast przepisy o reglamentacji najmu lokali mieszkalnych. Wolne lokale były oddawane w najem na podstawie decyzji administracyjnych wydawanych przez organy administracji rządowej, a następnie samorządowej. W tym trybie były zasiedlane również opróżniane lokale w budynkach stanowiących własność osób fizycznych. Nie była do tego potrzebna zgoda właściciela budynku, a organy wydające decyzje kierowały się obowiązującymi kryteriami przydziału mieszkań. Właściciele tych budynków oraz ich najbliższa rodzina w wielu wypadkach nie mieli szans zamieszkania w swojej własności, gdyż nie spełnili obowiązujących kryteriów. Z dniem wejścia w życie wspomnianej ustawy wydane w przeszłości decyzje administracyjne o przydziale lokali mieszkalnych stały się z mocy art. 56 tej ustawy umowami najmu zawartymi na czas nieokreślony.

   Ustawodawca, mając na względzie konstytucyjną zasadę ochrony własności oraz poszanowanie praw lokatorów, stworzył właścicielom możliwość zamieszkania we własnych nieruchomościach.

   Zgodnie z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (DzU nr 71, poz. 733) właściciel może wypowiedzieć lokatorowi stosunek najmu w terminie 3 lat, o ile zamierza zamieszkać w należącym do niego lokalu, a nie dostarcza mu lokalu zamiennego i lokatorowi nie przysługuje prawo do lokalu zamiennego. Przepis ten stosuje się też w przypadku, jeżeli w lokalu właściciela ma zamieszkać jego pełnoletni zstępny, wstępny lub osoba, wobec której właściciel ma obowiązek alimentacyjny.

   Aby zapobiec ewentualnym wypadkom obejścia prawa przez właścicieli, w ust. 6 art. 11 ustawy zostały przewidziane sankcje grożące tym właścicielom, którzy nie zamieszkali w lokalu opróżnionym przez lokatora lub opuścili ten lokal przed upływem pół roku od dnia ustania stosunku prawnego. Sankcje te polegają na obowiązku zapłaty lokatorowi kary ustawowej w wysokości 15% wartości odtworzeniowej lokalu, a także poniesieniu kosztów powrotu lokatora do poprzednio zajmowanego lokalu.

   Ustalając trzyletni okres wypowiedzenia stosunku prawnego, ustawodawca uznał, że jest on wystarczający dla zapewnienia możliwości uzyskania uprawnień do używania innego lokalu mieszkalnego lokatorowi, którego sytuacja materialna na to pozwala.

   Jeżeli lokator w okresie wypowiedzenia nie będzie mógł we własnym zakresie uzyskać innego mieszkania i zajmowanego lokalu nie opróżni, jego przymusowa eksmisja będzie mogła nastąpić dopiero po uzyskaniu przez właściciela orzeczenia sądowego w tej sprawie. Sąd, rozpatrując powództwo właściciela o nakazanie lokatorowi opróżnienia lokalu, ustali i oceni, czy były spełnione przesłanki niezbędne do wypowiedzenia stosunku prawnego.

   Sąd orzeknie także z urzędu, czy lokatorowi lub osobom wspólnie z nim mieszkającym przysługuje uprawnienie do otrzymania lokalu socjalnego ze względu na ich sytuację materialną i rodzinną. Sąd nie będzie przy tym mógł odmówić takiego uprawnienia osobom, o których mowa w art. 14 ust. 4 ustawy, tj. kobiecie w ciąży, małoletniemu, niepełnosprawnemu lub ubezwłasnowolnionemu oraz sprawującemu nad taką osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkującemu, obłożnie choremu, emerytowi i renciście spełniającym kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, bezrobotnemu i osobie spełniającej przesłanki określone przez radę gminy w drodze uchwały - chyba że osoby te mogą zamieszkać w innym lokalu niż dotychczas używany.

   Z uwagi na bardzo szeroki krąg osób, którym sądy będą przyznawały uprawnienia do lokalu socjalnego, i niewielkie odzyski mieszkań, które mogą być wykorzystywane na ten cel, gminy z pewnością będą miały duże trudności z dostarczeniem tych lokali, w konsekwencji mogą być zobowiązane do zapłaty odszkodowania właścicielowi, który poniósł stratę z powodu niedostarczenia lokatorom lokalu socjalnego. Nie spowoduje to natomiast zmiany sytuacji lokatora, ponieważ sąd, zgodnie z art. 14 ust. 6 ustawy, wstrzyma wykonanie opróżnienia przez niego lokalu do czasu zaoferowania mu przez gminę lokalu socjalnego.

   Najemcy, którzy nie kwalifikują się do uzyskania lokalu socjalnego, powinni w zależności od swojej sytuacji finansowej podjąć starania o mieszkanie z zasobów gminy, spółdzielni mieszkaniowej, towarzystwa budownictwa społecznego lub innych.

   W przygotowywanym projekcie ustawy o zasadach najmu lokali mieszkalnych, która ma zastąpić w.cyt. ustawę z dnia 21 czerwca 2001 r., proponuje się utrzymanie uprawnienia właścicieli domów prywatnych do wypowiadania najmu w terminie 3 lat, gdy chcą zamieszkać w należących do nich lokalach.

   Podsekretarz stanu

   Marek Bryx

   Warszawa, dnia 19 kwietnia 2002 r.