Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie reformy ubezpieczeń społecznych w zakresie przekazywania składek z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do otwartych funduszy emerytalnych

   Szanowny Panie Premierze! Wprowadzenie w Polsce od 1 stycznia 1999 r. reformy ubezpieczeń społecznych obok reformy administracyjnej kraju i reformy ubezpieczeń zdrowotnych stanowi diametralny zwrot w polskiej gospodarce wolnorynkowej i na polskim rynku ubezpieczeniowym. Reforma o tak wielkim zasięgu społecznego oddziaływania zdarza się raz na sto albo i więcej lat. Istotę tak rewolucyjnych zmian zachodzących w polskim systemie emerytalnym stanowią trzy wzajemnie połączone ze sobą elementy:

   1) ograniczenie ochronnej (asekuracyjnej) roli państwa,

   2) różnorodność źródeł finansowania dochodów emerytalnych,

   3) wzrost znaczenia indywidualnej przedsiębiorczości i indywidualnych inicjatyw.

   Zmiana repartycyjnego systemu emerytalnego opartego na międzypokoleniowym transferze sposobu finansowania emerytur na nowy, kapitałowy system emerytalny w przyszłości, za około 30-40 lat dla ubezpieczonych młodego pokolenia zapewni ˝godziwszą˝ emeryturę, zaś odsunięcie w czasie wybuchu owej bomby z opóźnionym zapłonem spowodowałoby katastrofalne skutki ekonomiczne dla budżetu państwa. Zmiany demograficzne zachodzące w Polsce będą nieuchronnie prowadzić do zwiększania się liczby emerytów przypadających na jednego zatrudnionego, których wskaźnik występowania jest jednym z największych w Europie.

   Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (DzU z 1998 r. nr 137, poz. 887, z późn. zm.), która weszła w życie 1 stycznia 1999 r., określa w art. 1 obowiązkowe rodzaje ubezpieczeń społecznych:

   1) ubezpieczenie emerytalne,

   2) ubezpieczenie rentowe,

   3) ubezpieczenie w czasie choroby i macierzyństwa zwane ˝ubezpieczeniem chorobowym˝,

   4) ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy, chorób zawodowych, zwane ˝ubezpieczeniem wypadkowym˝.

   Zreformowany system ubezpieczeń społecznych, będąc obowiązkowym i powszechnym, uwzględnia wszystkie grupy ubezpieczonych, które wymienia art. 6 ww. ustawy, z wyjątkiem rolników indywidualnych i prokuratorów.

   Reforma systemu ubezpieczeń w Polsce wynika z jej trójfilarowego charakteru:

   1) I filaru, który cechuje się:

   a) przejrzystym sposobem kumulowania składek na koncie ubezpieczonego (MKUE),

   b) przydzielaniem kapitału początkowego,

   c) systematycznie waloryzowanym kapitałem,

   d) jasnymi i prostymi zasadami międzypokoleniowej redystrybucji środków,

   e) wielofunduszowym modelem finansowania ubezpieczeń społecznych,

   f) ustaleniem górnego pułapu dochodów objętych składką,

   g) likwidacją przywilejów branżowych i politycznych,

   h) składką płaconą w połowie przez pracodawcę (23%), w połowie przez pracownika (22%),

   i) składką ubezpieczeniową o charakterze odłożonej bieżącej konsumpcji,

   j) wysokością świadczenia ściśle związaną z kwotą składek odprowadzonych do systemu;

   2) II filaru, który poprzez działalność otwartych funduszy emerytalnych powstałych na podstawie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (DzU z 1997 r. nr 139, poz. 934, z późn. zm.) i zakładów ubezpieczeń emerytalnych cechuje się:

   a) kapitalizacją części składki odprowadzanej do sektora ubezpieczeń społecznych,

   b) otwartością i powszechnością funduszy emerytalnych,

   c) ustawowymi gwarancjami minimalnej stopy zwrotu z inwestycji,

   d) obowiązkami informacyjnymi funduszy,

   e) możliwością dokonywania transferu środków między funduszami,

   f) finansowymi gwarancjami bezpieczeństwa funduszy,

   g) w przypadku zgonu ubezpieczonego przed emeryturą dziedziczeniem zgromadzonego kapitału,

   h) wielowariantową wypłatą świadczeń z możliwością wyboru gwarantowanego okresu płatności;

   3) III filaru, który poprzez działalność pracowniczych programów emerytalnych powstałych na podstawie ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o PPE (DzU z 1997 r. nr 139, poz. 932, z późn. zm.), działalność funduszy inwestycyjnych powstałych na podstawie ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych (DzU z 1997 r. nr 139, poz. 933, z późn. zm.) oraz towarzystw ubezpieczeniowych na życie cechuje się:

   a) nieograniczonym wyborem form oszczędzania,

   b) całkowitą dobrowolnością wpłat,

   c) możliwością uposażenia dowolnej osoby,

   d) wyborem formy świadczenia, m.in. jednorazowej wypłaty zgromadzonego kapitału, renty kapitałowej okresowej i dożywotniej,

   e) pracowniczymi programami emerytalnymi - z korzyściami dla pracodawcy i pracownika oraz szansą na sfinansowanie przywilejów branżowych.

   We wszystkich filarach nowego systemu kapitałoworepartycyjnego obowiązuje zasada: im większą sumę składek uda się zgromadzić na indywidualnym koncie, tym wyższą otrzymamy w przyszłości emeryturę.

   W listopadzie 1998 r. Parlament Europejski zbadał raport dotyczący Zielonej Księgi zatytułowanej ˝Emerytury uzupełniające na jednolitym rynku˝. Celem tego dokumentu było wszczęcie badań nad finansową sprawnością systemów emerytalnych w krajach europejskich oraz zbadanie zalet jednolitego rynku inwestycyjnego. Autor raportu podkreślił, że ubezpieczenia emerytalne są dobrze uregulowane w Europie, ale funduszom emerytalnym brakuje odpowiednich rozwiązań legislacyjnych, co uzasadnia konieczność przyjęcia odrębnych dyrektyw. Powinny one uwzględniać zmiany w sytuacji gospodarczej, zwiększoną swobodę inwestycyjną oraz wyższą mobilność pracowników, a także kwestie podatkowe.

   Mając na uwadze toczącą się debatę parlamentarną w sprawie reformy emerytalnej w Polsce, mam pytania do pana premiera:

   1. Czy pan premier jest świadom tego, iż dalej przeciągający się brak sprawnie funkcjonującego systemu informatycznego zainstalowanego przez firmę Prokom SA w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych powoduje coraz większe błędy i zamieszanie w ewidencji składek i ich przepływie na indywidualne konta ubezpieczonych w otwartych funduszach emerytalnych, co podważa sens idei reformy emerytalnej?

   2. Czy pan premier jest zdania, iż dalsze umożliwianie korzystania z kredytów banków komercyjnych lub dotacji czy pożyczek z budżetu państwa Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych doprowadzi do załamania się budżetu państwa i wzrostu deficytu finansów publicznych, a w konsekwencji do pogorszenia wskaźników makroekonomicznych gospodarki państwa, tym bardziej iż ściągalność składek z firm zalegających Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie rekompensuje kwot zaległości i odsetek z tytułu nieprzesłanych składek z ZUS na konta ubezpieczonych w otwartych funduszach emerytalnych?

   3. Czy pan premier i rząd RP uznają za stosowne i konieczne wprowadzenie przepisów prawnych w drodze ustawy dotyczących uproszczeń w drukach rozliczeniowych i ewidencyjnych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz w imiennych raportach miesięcznych płatników składek i samych ubezpieczonych, prowadzących do szybszego przesyłania składek na indywidualne konta otwartych funduszy emerytalnych?

   4. Czy pan premier zgadza się z opinią, iż to pracodawcy i akwizytorzy powszechnych towarzystw emerytalnych są winni temu, że dokumenty rejestracyjne ubezpieczonych docierają z błędami i z opóźnieniem do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czy też nieudolność organizacyjna, ogromne zbiurokratyzowanie owej państwowej jednostki organizacyjnej posiadającej osobowość prawną oraz wadliwość systemu informatycznego doprowadziły do tak katastrofalnej sytuacji, jaką jest brak składek na kontach ubezpieczonych w otwartych funduszach emerytalnych przesyłanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych?

   Z poważaniem

   Poseł Renata Szynalska

   Kalisz, dnia 6 kwietnia 2001 r.