Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie uregulowania w ustawie Prawo prywatne międzynarodowe kwestii obrotu poza granicami Polski nieruchomościami położonymi w Polsce

   Przedstawiciele środowiska naukowego oraz notarialnego zwracają uwagę na konieczność nowelizacji ustawy Prawo prywatne międzynarodowe w aspekcie obrotu poza granicami Polski nieruchomościami położonymi w Polsce. Obecnie obowiązująca interpretacja art. 12 ustawy taki obrót nieruchomościami poza Polską dopuszcza. Art. 12 Ppm ma bowiem brzmienie: ˝Forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności. Wystarcza jednak zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność zostaje dokonana˝.

   Tak liberalne rozwiązanie stanowi zaproszenie do prania brudnych pieniędzy poza jakąkolwiek kontrolą ze strony chociażby Głównego Inspektoratu Finansowego. Obecnie, opierając się na zacytowanym przepisie, można prowadzić tzw. wyjazdową turystykę notarialną, aby poza granicami Polski (np. w RPA lub innym odległym kraju) dokonywać aktów notarialnych w obrocie nieruchomości położonych w Polsce. Dokonywanie wspomnianych czynności za granicą oznacza:

   1) łatwe i legalne unikanie zobowiązań podatkowych z tytułu czynności cywilnoprawnych (chodzi o podatek od czynności cywilnoprawnych, podatek od spadków i darowizn lub podatek VAT),

   2) poważną lukę w systemie kontroli - dla organów RP powołanych do kontroli obrotu nieruchomościami (co stawia także uzasadnione pytanie o racjonalność utrzymywania tych instytucji),

   3) możliwość obrotu nieruchomościami o newralgicznym znaczeniu dla RP poza wiedzą i kontrolą polskich instytucji.

   Ten pierwszy aspekt - brak wpływów do budżetu państwa - wymusza konieczność nowelizacji ustawy, ze względu na wymierne straty finansowe. Dwa pozostałe aspekty, choć mniej wymierne, są potencjalnie bardziej szkodliwe i wymuszają zmianę ustawy ze względu na swój kryminogenny charakter.

   Z przytoczonych wyżej argumentów wynika, iż konieczna jest taka zmiana Prawa prywatnego międzynarodowego, która zabezpieczy interesy RP.

   Czynności, o których mowa, stanowią nikły procent czynności notarialnych. Trzeba natomiast mówić o stratach państwa polskiego. Oczywiście nie należy się spodziewać, aby wielu obywateli polskich wyjeżdżało za granicę, aby tam dokonywać obrotu nieruchomościami położonymi w Polsce. Jednak istnieje całkiem poważne prawdopodobieństwo, że obrót może dotyczyć nieruchomości jednostkowych o znacznej wartości. Rzeczpospolita może na takim obrocie poza jej granicami tracić poważne sumy. Na przykład przy wartości 1.000.000 zł podatek od czynności prawnych wynosi 20.000 zł, a przy darowiźnie jest to kwota od 69.362 zł (w przypadku bliskiego pokrewieństwa) lub 198.767 zł (w przypadku osoby obcej). Tyle traci budżet państwa.

   Jednak poza stratami finansowymi z opodatkowania obrotu znacznie ważniejszy zdaje się fakt, iż zgodnie z polskim prawem można obecnie dokonywać różnych strategicznych transakcji całkowicie legalnie poza kontrolą Głównego Inspektoratu Finansowego, Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa i notariuszy, którzy są funkcjonariuszami publicznymi, dbającymi o bezpieczeństwo i legalność obrotu (art. 2 § 1 i § 2 ustawy Prawo o notariacie).

   Komisja Kodyfikacyjna Prawa Cywilnego Ministerstwa Sprawiedliwości przygotowuje projekt nowelizacji ustawy Prawo międzynarodowe prywatne, który jest także przedmiotem analiz Krajowej Rady Notarialnej. Środowiska naukowe i notarialne proponują, aby wymagane czynności prawne dokonywane były w formie aktu notarialnego sporządzonego przez osobę uprawnioną do dokonywania tej czynności w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, o ile przepisy prawa polskiego wymagają zachowania takiej formy. Propozycja taka eliminuje możliwość dokonywania czynności finalnych, dotyczących nieruchomości położonych w Polsce w formie innej niż forma aktu notarialnego.

   Kwestię tę można uregulować różnorako, np. aby nie zaburzać zasadniczej treści Prawa prywatnego międzynarodowego, stosowne zapisy zawrzeć w przepisach wprowadzających do ustawy (miałyby one wówczas charakter doprecyzowujący w stosunku do zasadniczej normy kolizyjnej). Można też wprowadzić dodatkowy zapis w samej ustawie.

   Warto zauważyć, że zapisy proponowane przez Krajową Radę Notarialną zmierzają do nadania przepisom ustawy takiego sensu, jaki miały uregulowania przedwojenne, a zatem nie stanowią żadnego novum w prawie wolnej Polski. Art. 6 ust. 3 Ppm z 1926 r. stanowił bowiem, iż: ˝Nabycie, zmiana lub umorzenie praw rzeczowych na nieruchomości położonej w Polsce, jak również zobowiązania z czynności prawnych wynikające, na podstawie których prawa takie mają być nabyte, zmienione lub umorzone, podlegają co do formy, jak i innych warunków ważności wyłącznie prawu obowiązującemu w Polsce. Nie tyczy się to jednak obowiązków wynikających ze stosunków familijnych lub spraw spadkowych˝.

   W związku z powyższym pragnę spytać Pana Ministra:

   1. Na jakim etapie są prace ministerialne nad projektem nowelizacji ustawy Prawo prywatne międzynarodowe?

   2. Czy Ministerstwo widzi potrzebę takiej regulacji Ppm, aby czynności dotyczące ustanawiania, przeniesienia i zmiany praw rzeczowych i ograniczonych praw rzeczowych na nieruchomości położonej w Polsce oraz zobowiązań dotyczących tych praw dla ważności czynności były dokonywane w formie aktu notarialnego sporządzonego przez osobę wykonującą funkcje notariusza w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej (o ile przepisy polskiego prawa wymagają zachowania takiej formy)?

   3. Czy znane są skutki finansowe opisywanej poważnej luki prawnej, dotyczącej obrotu poza granicami Polski nieruchomościami położonymi w Polsce? Czy Ministerstwo Sprawiedliwości we współpracy z Ministerstwem Finansów próbowało oszacować, jakiego rzędu kwoty traci rokrocznie Skarb Państwa z tytułu niezapłaconych podatków od czynności cywilnoprawnej i podatku od towarów i usług (tzw. VAT)?

   4. Czy prowadzone są dodatkowe działania, aby przeciwdziałać negatywnym skutkom dotychczas obowiązującej regulacji prawnej? Na przykład czy możliwe jest ewidencjonowanie obrotu nieruchomościami poza granicami RP na etapie dokonywania wpisu do ksiąg wieczystych?

   Z poważaniem

   Poseł Roman Czepe

   Warszawa, dnia 14 marca 2006 r.