Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie ograniczenia liczby zagranicznych profesorów zatrudnionych na polskich uczelniach

   Prawo o szkolnictwie wyższym (ustawa z dnia 27 lipca 2005 r., Dz.U. Nr 164 z dnia 30 sierpnia 2005 r., poz. 1365) w art. 9 ust. 4 daje ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego prawo wydania rozporządzenia określającego ˝warunki, jakie muszą spełniać jednostki organizacyjne (wydziały - kom. własny), aby prowadzić studia na określonym kierunku i poziomie kształcenia, a w szczególności liczbę nauczycieli akademickich, zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, posiadających tytuł naukowy (profesora - kom. własny) lub stopień naukowy (doktor lub doktor habilitowany - kom. własny), zaliczanych do minimum kadrowego, z uwzględnieniem zasady, iż jeden nauczyciel akademicki może być wliczony do minimum kadrowego nie więcej niż dwukrotnie, z tym że tylko do jednego minimum kadrowego kierunku studiów drugiego stopnia (magisterskich po licencjacie - kom. własny) albo kierunku jednolitych studiów magisterskich, oraz zasady, iż w przypadku gdy podstawowa jednostka organizacyjna uczelni (wydział - kom. własny) prowadzi na danym kierunku studia pierwszego i drugiego stopnia (licencjackie i magisterskie - kom. własny), do minimum kadrowego studiów pierwszego stopnia mogą być również wliczani nauczyciele akademiccy stanowiący minimum kadrowe kierunku studiów drugiego stopnia, a także proporcje liczby tych pracowników do liczby studentów na danym kierunku studiów˝.

   Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie wydane pod rządem starej ustawy (art. 4a ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 12 września 1990 roku o szkolnictwie wyższym), utrzymane w mocy nie dłużej niż do 31 grudnia 2006 r. artykułem 275 ustęp 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 30 sierpnia 2005 r. Jest to Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 28 marca 2002 r. w sprawie warunków, jakie powinna spełniać uczelnia, aby utworzyć i prowadzić kierunek studiów, oraz nazw kierunków studiów (Dz.U. Nr 55 z dnia 14 maja 2003 r. poz. 480).

   Rozporządzenie to pozwala wliczyć do minimum kadrowego cudzoziemców na zasadach szczególnych. W § 5 ust. 2 określa się to w następujący sposób: ˝Do minimum kadrowego, o którym mowa w § 1 ust. 3 i § 3, mogą być wliczeni cudzoziemcy posiadający co najmniej stopień naukowy doktora w zakresie specjalności wchodzącej w skład danego kierunku, o ile zostaną oni zatrudnieni w pełnym wymiarze czasu pracy na okres co najmniej 2 lat, z tym że do minimum kadrowego, o którym mowa w § 1 ust. 3 pkt 2 (kierunek wymieniony w załączniku pod pozycją 17) oraz w § 3 ust. 1 pkt 2 (ta sama pozycja 17 oznaczająca filologie), mogą być wliczeni nie więcej niż trzej, do minimum kadrowego, o którym mowa w § 1 ust. 3 pkt 1, 3 i 4, nie więcej niż dwaj, a do minimum kadrowego, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 1, 3 i 4 - nie więcej niż jeden cudzoziemiec.

   W dniu 27 lipca 2006 r. wydano nowe Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie warunków, jakie muszą spełniać jednostki organizacyjne uczelni, aby prowadzić studia na określonym kierunku i poziomie kształcenia. Rozporządzenie zmienia wymagania co do minimum kadrowego. Kwestię osób, które uzyskały stopień naukowy za granicą, reguluje w nim § 10, stanowiący: ˝Do minimum kadrowego, o którym mowa w § 5-7, do grupy nauczycieli akademickich posiadających tytuł naukowy profesora lub stopień naukowy doktora habilitowanego może być wliczony NIE WIĘCEJ NIŻ JEDEN CUDZOZIEMIEC (podkreślenie moje), który uzyskał poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej stopień odpowiadający co najmniej stopniowi naukowemu doktora, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz.U.65, poz. 595 oraz Dz.U. z 2005 r. Nr 164, poz. 1365), w zakresie dyscypliny naukowej lub artystycznej związanej z danym kierunkiem studiów, jeżeli zostanie zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na okres co najmniej dwóch lat, albo osoba, która została zatrudniona w uczelni w trybie określonym w art. 115 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym)˝.

   Art. 115 pozwala zatrudnić na stanowisku profesora nadzwyczajnego w uczelni osobę posiadającą stopień naukowy doktora i legitymującą się szczególnym dorobkiem. Nie dotyczy to poruszanej kwestii.

   Co w tej regulacji budzi zastrzeżenia?

   1. Nawet w poprzednio obowiązującej regulacji można było zaliczyć do minimum kadrowego 2 cudzoziemców, a niekiedy (filologie) nawet trzech.

   2. Wydaje się, że umiędzynarodowienie szkolnictwa wyższego, dążenie do wyrównywania jego poziomu z najlepszymi systemami edukacji, a więc przede wszystkim systemem amerykańskim i brytyjskim, powinno zachęcać raczej do zwiększania liczby uczonych wykształconych za granicą, pracujących w Polsce. Oni właśnie, jak można się spodziewać, przenosić będą do nas wyższe, lepsze standardy pracy akademickiej, upowszechniać nowe, lepsze obyczaje akademickie. Nie będą wchodzić w zastane, skostniałe struktury kadry akademickiej, uwikłanej w rozmaite, nie zawsze pozytywne, zależności. Ci przybysze wprowadzają w życie naukowe i akademickie konieczny dla jego rozwoju ferment.

   3. Zatrudnianie uczonych wykształconych za granicą powinno być odczytywane jako podnoszenie prestiżu szkoły, włączanie jej w międzynarodowy nurt edukacji. Regulacje prawne powinny sprzyjać takiemu wzbogacaniu kadry akademickiej, a nie stwarzać bariery, niemające rozsądnego uzasadnienia.

   Reasumując:

   Cudzoziemiec mający uzyskany nie w Polsce stopień naukowy powinien być wliczany do minimum kadrowego na równi z osobami posiadającymi stopnie uzyskane w Polsce, bez żadnych ograniczeń co do liczby takich osób.

   Oznacza to, że uczelnia, która zatrudni więcej niż jednego cudzoziemca, spełniającego warunki wymagane do zaliczenia go do grona samodzielnych pracowników naukowych, powinna mieć prawo zaliczenia ich wszystkich do minimum kadrowego, bez żadnych ograniczeń co do liczby.

   W dzisiejszym stanie prawnym, wykreowanym przez nowe rozporządzenie, uczelnia zatrudniająca 3 czy 4 profesorów wykształconych za granicą z nadanymi tam stopniami lub tytułami może do grona samodzielnych pracowników naukowych tworzących minimum kadrowe zaliczyć tylko jednego z nich.

   Pozostałych może zaliczyć do grona doktorów, zaliczanych do minimum.

   Nie ma to żadnego uzasadnienia merytorycznego.

   Z poważaniem

   Poseł Marian Piłka

   Warszawa, dnia 22 sierpnia 2006 r.