Debaty sejmowePierwsza Kadencja

Interpelacja w sprawie ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików wojewódzkich

   Działając na podstawie art. 192 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (MP z 1998 r. nr 44, poz. 618, ze zm.), wnoszę niniejszym interpelację poselską w sprawie ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików wojewódzkich.

   Szanowny Panie Wicepremierze! Jako członek sejmowej Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych zwracam się do Pana Wicepremiera w kwestii niekonstytucyjności zapisów znowelizowanej ustawy dotyczącej ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików wojewódzkich.

   W lutym bieżącego roku Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 lutego 2006 r. (sygn. akt K 9/05) orzekł, że:

   1. art. 6 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1, art. 6a ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2003 r., Nr 159, poz. 1547, ze zm.) w zakresie, w jakim pozbawia prawa wybierania (czynnego prawa wyborczego), a także prawa wybieralności (biernego prawa wyborczego) do rady gminy oraz wójta (burmistrza, prezydenta miasta) obywateli polskich oraz obywateli Unii Europejskiej nie będących obywatelami polskimi, wpisanych do prowadzonego w gminie stałego rejestru wyborców w okresie krótszym niż 12 miesięcy przed dniem wyborów, z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 52 ust. 1, art. 62 ust. 1 i 2 oraz art. 169 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 16 ust. 1 Konstytucji oraz

   2. art. 6a ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim pozbawia czynnego prawa wyborczego do rady gminy obywateli Unii Europejskiej nie będących obywatelami polskimi, wpisanych do prowadzonego w gminie stałego rejestru wyborców w okresie krótszym niż 12 miesięcy przed dniem wyborów, jest niezgodny z art. 169 ust. 2 zdanie pierwsze w związku z art. 16 ust. 1 Konstytucji

   są niezgodne z art. 52 ust. 1 Konstytucji.

   Wynika to z faktu, że art. 62 ust. 1 Konstytucji uprawnia do udziału w wyborach i zarazem gwarantuje prawo wybierania przedstawicieli do organów samorządu terytorialnego wszystkim obywatelom, ˝jeżeli najpóźniej w dniu głosowania˝ kończą 18 lat. Nie upoważnia do wprowadzenia innych niż przewidziane w art. 62 ust. 2 wyłączeń podmiotowych. Tym samym wyłączenia te dotyczyć mogą jedynie osób ubezwłasnowolnionych prawomocnym orzeczeniem sądowym lub w ten sam sposób pozbawionych praw publicznych albo wyborczych. Wprowadzając w art. 6 ust. 1 ordynacji wyborczej warunek uprzedniego wpisu do rejestru wyborców prowadzonego w gminie, ustawodawca doprowadził do ograniczenia w korzystaniu przez obywateli z ich konstytucyjnego prawa wybierania (a na zasadzie art. 7 ust. 1 kwestionowanej ustawy z 16 lipca 1998 r. - również prawa wybieralności), tj. do sytuacji unormowanej w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Ograniczenie to, a właściwie wręcz ustawowe pozbawienie konstytucyjnego prawa wybierania (a w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z 16 lipca 1998 r. - również prawa wybieralności) wprowadzone zostało z naruszeniem kilku elementów unormowania konstytucyjnego, zawartego w art. 31 ust. 3. Zawarte bowiem w ustawie (a zatem przy zachowaniu wymogu ustawowej formy unormowania) nie zostało, po pierwsze, przez ustawodawcę uzasadnione wskazaniem na okoliczności ochrony którejkolwiek z enumeratywnie wyliczonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji wartości, których respektowanie może stanowić przesłankę ograniczenia korzystania z konstytucyjnych praw wolności lub praw jednostki. Po drugie, wprowadzone wyłączenie nie zostało poprzedzone uprawdopodobnieniem konieczności jego wprowadzenia w demokratycznym państwie dla zachowania lub dla ochrony którejkolwiek z wartości konstytucyjnych uzasadniających dopuszczalność ograniczeń przewidzianych w art. 31 ust. 3. Po trzecie, wprowadzony wymóg formalny wpisania do rejestru wyborców w gminie najpóźniej na 12 miesięcy przed dniem głosowania (wyborów) prowadzi nie tyle do częściowego ograniczenia, co wprost do pozbawienia osób nie wpisanych do rejestru ich konstytucyjnego prawa wybierania (i praw pochodnych). Taki stan rzeczy pozostaje w otwartej kolizji z unormowaniem art. 31 ust. 3 zdaniem drugim Konstytucji, zgodnie z którym ˝ograniczenia te nie mogą naruszyć istoty wolności i praw˝.

   Niestety, szybkie tempo prac ustawodawczych spowodowało, że orzeczenia tego nie wzięto pod uwagę uchwalając nowelizację ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz.U. z 2006 r., Nr 159, poz. 1127). Sytuacja ta spowoduje w trakcie najbliższych wyborów samorządowych bardzo bolesne konsekwencje dla około miliona osób, gdyż tyle według GUS zmienia co roku miejsce zamieszkania. Większość stanowią dorośli obywatele naszego kraju, co może skutkować tym, że co trzydziesty wyborca nie zostanie dopuszczony do udziału w głosowaniu. Wprawdzie wyrok Trybunału przyznaje im prawo głosu, ale w ustawie można nadal wyczytać, że go nie mają. Taki stan rzeczy narusza nie tylko Konstytucję, ale stanowić może podstawę wystąpienia do Sądu Najwyższego w sprawie stwierdzenia legalności samych wyborów samorządowych

   Mając powyższe na uwadze, zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

   1. Jakie działania zamierza podjąć Pan Wicepremier w celu umożliwienia około milionowi osób korzystania z konstytucyjnego prawa głosu?

   2. Czy w ocenie Pana Wicepremiera sytuacja, w której łamane są podstawowe, zagwarantowane Konstytucją i potwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego prawa obywatelskie, nie stanowi rażącego naruszenia prawa stawiającego pod znakiem zapytania legalność i prawomocność zbliżających się wyborów samorządowych?

   3. W jaki sposób mają postąpić członkowie obwodowych komisji wyborczych, którzy mają kierować się dwoma przeciwstawnymi i wzajemnie wykluczającymi się przepisami prawa?

   Z poważaniem

   Poseł Beata Dorota Sawicka

   Warszawa, dnia 20 września 2006 r.